Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Gezondheidszorg

Betere moeder- en kindzorg voor Ethiopische nomaden

Het staat gegrift in het geheugen van elke ouder: dat moment dat je kindje op de wereld wil komen en de weeën beginnen. Bijna altijd komt het goed. In Nederland.

Maar hoe gaat dat bij nomaden die met tenten rondtrekken in een gebied waar het dichtstbijzijnde ziekenhuis honderden kilometers verderop ligt?

De staat Afar, in het noorden van Ethiopië, is zo’n gebied. “Een maanlandschap”, noemt Mirjam Kleinhout het. Mirjam is kinderarts en neonatologe in opleiding in het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht. Dit jaar trok ze al twee keer met Cordaid naar Afar.

“Ook buiten de welvaartsgrenzen van Nederland wil ik bijdragen aan betere zorg voor pasgeborenen. Dus bedacht ik een plan hoe je levensreddende hulp aan pasgeborenen op een goedkope manier kunt verbeteren. Cordaid werkt aan betere zorg voor moeder en kind in Ethiopië, dus dat matchte.”

Twee weken heeft Mirjam babyreanimatiecursussen gegeven aan 5 docenten verloskunde van de universiteit in de stad Semara en aan 5 verloskundigen die in Afar werken.

Baby’s in ademnood redden

“Ik gaf Helping Babies Breathe” trainingen, legt ze uit. “ Een laagdrempelige reanimatiecursus die  leert hoe je baby’s in ademnood kunt redden. Dat gaat met een masker, ballon en uitzuigpompje. Mensen die we opleiden, leiden zelf weer anderen op. Dat zorgt, als je het goed opvolgt, voor een sneeuwbaleffect.”

Moeder- en kindzorg Ethiopië
Mirjam Kleinhout tijdens de Helping Babies Breathe training. Foto: Christina de Vries

Wereldwijd ademt één op de tien baby’s niet spontaan na de geboorte. “Dan moet je snel zijn, de juiste spullen hebben en weten wat je moet doen”, legt Mirjam uit. “Precies daar ontbreekt het aan in Afar. Simpele middelen ontbreken en praktijkervaring hebben de meesten niet.”

Van de intensive care in Utrecht naar off road Afar, het is nogal een sprongetje. “Weinig groen, extreme droogte en veel armoede”, zegt Mirjam over Afar. “Af en toe zie je wat nomadententen, dan weer kilometers steenachtig niets.”

Niet één kinderarts

Bij een zwangerschap in Afar ontvouwt zich dikwijls een rampscenario. “De paar ziekenhuizen en klinieken zijn vies, ver weg, slecht uitgerust en onderbemenst. Er is niet één kinderarts in heel Afar, een gebied van meer dan 4,5 miljoen mensen. “En medisch personeel spreekt meestal de lokale taal van de nomaden niet”, vertelt Mirjam.  “Velen kiezen er dan ook niet voor om naar een ziekenhuis te gaan.”

Moeder- en kindzorg Ethiopië
Een nomadengezin voor hun tent. Voor vrouwen is het niet veilig om daar te bevallen. Foto: Christina de Vries

Maar al zou je erheen willen om te bevallen, hoe kom je er? Transport is een gigantisch probleem. Logisch dat meer dan 75% van de bevallingen in Afar dan ook plaatsvindt in een tent.

“En dat is nou juist de plek waar de grote neonatale problemen – zuurstoftekort bij geboorte, infecties en prematuriteit – niet goed of tijdig behandeld kunnen worden”, legt Christina de Vries uit, gezondheidszorgdeskundige bij Cordaid. Het is er niet hygiënisch genoeg, zeker niet voor een bevalling.

Kwaad bloed

En dan is er de clancultuur. “De Afar hebben een solidaire cultuur”, weet Christina. “De groep steunt de zwakste. Kinderen van moeders die ziek zijn, worden opgevangen door andere vrouwen. Een kind is een kind van de clan.”

Maar bepaalde clangebruiken zijn gruwelijk en gevaarlijk, voor moeder én kind. Christina noemt er een paar: “Traditie wil dat de navelstreng niet wordt afgebonden maar in de lengte wordt opengesneden om ‘kwaad bloed’ te laten wegstromen. Pasgeborenen worden vaak besneden, jongetjes en meisjes. Moeders worden de eerste week na de bevalling niet gewassen. Ook het kindje wordt na de geboorte niet goed schoon en warm gehouden, met alle mogelijke gevolgen van dien.”

Verloskundigen Ethiopië
Cordaid’s gezondheidszorgexpert Christina de Vries aan het werk in het ziekenhuis in Afar.

Christina: “Cordaid werkt op verschillende fronten tegelijk: én in de ziekenhuizen, én in de rondtrekkende Afar gemeenschappen. En aan betere verwijssystemen. Zodat moeders bij ernstige complicaties toch het ziekenhuis kunnen halen.”

Ongelooflijk werk

In de nomadengemeenschappen werkt Cordaid samen met de Afar Pastorlist Development Organisation (APDA). Deze organisatie die opkomt voor Afar nomaden, heeft in het kale en droge land op strategische punten eigen tentjes staan, met een generator, een diepvrieskistje met vaccins en water. Van hieruit trekken ze, meestal te voet, naar de nomadenfamilies in de wijde omtrek. Met geneesmiddelen,  medisch basismateriaal en met kennis.

Christina: “Mede met onze steun doet APDA ongelooflijk werk. Ze overtuigen clanhoofden en traditionele vroedvrouwen om kwalijke tradities te vervangen door medisch verantwoorde handelingen. Door ons opgeleide master trainers geven lokale Afar vroedvrouwen, die vaak meetrekken met de clan, reanimatiecursussen zoals Helping babies Breathe. Met APDA zorgen we ook dat ze alles krijgen om bevallingen veilig en met een minimum aan hygiëne te laten verlopen. In de basiskit zit onder andere een masker met ballon, een uitzuigpompje, handschoenen, gaas, een toeter om de hartslag te volgen, draad en ontsmettingsmiddel om de navel af te binden.”

Zwaaiend met zaklampjes

Een herder in het bezit van een simpele mobiele telefoon kan een groot verschil maken. Het is een onmisbaar onderdeel van het verwijssysteem waar Cordaid met ziekenhuizen en APDA aan werkt.

“Eerst dachten we aan kamelen om moeders in geval van nood te vervoeren naar de dichtstbijzijnde medische post. Maar die schommelen teveel”, zegt Christina. “Nu hebben we afspraken gemaakt met health centers in de streek. In geval van nood vraagt de geschoolde lokale vroedvrouw aan de clanoudste of een herder om een noodnummer te bellen. Dan trekt één van de weinige ambulances de woestijn in, op zoek naar de crisislocatie. Dikwijls leggen hulpverleners de laatste kilometers noodgedwongen te voet af, met brancard in de hand.”

Vaak trekken ambulances er ’s nachts op uit. De nomaden zwaaien dan met zaklampjes vanaf de heuveltoppen om de ambulance de weg te wijzen.

Zelf weer aan de bak

De aanstaande moeder doet er natuurlijk het best aan om ruim vóór de uitgerekende datum in de buurt  van een ziekenhuis of gezondheidscentrum te komen “Dat is ook waar APDA bij traditionele vroedvrouwen en moeders op aanstuurt”, zegt Christina. “Het vraagt om maanden vooruit plannen, middelen die de meesten niet hebben en om heel veel overtuigingskracht. Het betekent immers dat zwangere vrouwen de clan niet volgen in de trek van het vee.”

Terug naar de afdeling verloskunde van Semara University, waar Mirjam haar reanimatiecursussen cursussen gaf. Ze blikt terug: “Ik schoot bijna vol toen ik zag dat mensen na amper een week écht adequaat konden reanimeren. En weer anderen konden opleiden om hetzelfde te doen. Nu is het zaak om ook de zorg na de bevalling te verbeteren. Zodat moeder en kind niet alleen de geboorte overleven, maar ook die spannende weken erna. Dat is waar ik met Cordaid de komende tijd aan wil werken. Maar eerst moet ik zelf weer aan de bak op de neonatale intensive care in Utrecht!”

Danzkij Cordaid slaan de universiteit, ziekenhuizen, health centers en lokale hulpverleners in het noorden van Ethiopië de handen ineen. Samen zorgen we dat Afar vrouwen veiliger kunnen bevallen, thuis in de tent of in het ziekenhuis. En met uw steun zorgen we dat dat in de toekomst nóg veiliger kan.


Help ook mee aan betere moeder- en kindzorg in Ethiopië

Doneer nu