Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Cordaid

Blog: Ongezien in eigen land

We hebben actie nodig. ‘Doe iets, politiek!’ is de oproep van de Burgervader Markouch in Nieuwsuur. Dit naar aanleiding van een NOS/NRC-onderzoek naar giftig lesmateriaal op Salafistische scholen. Bij overmatige nitraatuitstoot leggen we naarstig alle projecten stil, maar deze discussie ettert jaren voort. En wederom spreken de politici hun afschuw uit.

Door Remco van der Veen, Director International Offices bij Cordaid

Identieke discussies en patronen vallen op al reizend door Mali, Burkina Faso en Niger. Sinds de jaren ’80 is er de financiering vanuit het Midden-Oosten van Koranscholen waar langzaam vruchtbare zaadjes werden gezaaid in de dorre Sahelwoestijn, om zo extremisme en polarisatie aan te wakkeren.

De woestijn rukt op

De oogst van de haatzaaierij is overweldigend. Grote delen van de drie landen zijn no-go zones voor de overheden en maatschappelijke organisaties geworden. Centraal- en Noord-Mali worden geterroriseerd door verschillende gewapende groepen die strijden om onafhankelijkheid, of uit naam van de geïmporteerde ‘ware’ islam strijden tegen de traditionele moslim inwoners. De woestijn rukt letterlijk op, maar de landen verzanden ook in geweld.

Innousa wijst me al rijdend door Ouagadougou 1 voor 1 de plekken aan waar zich verschrikkelijke drama’s hebben voorgedaan bij hotels en militaire kampen. Veel terrassen zijn uit het straatbeeld verdwenen. Bij binnenkomst in ieder hotel is er een standaard controle van tassen en zakken. Er liggen zandzakken voor de deur en vaak is er een ‘luchtsluis’ met twee deuren en een binnenplaats: niet om energie te besparen, maar om terroristen buiten te houden. Ouagadougou is killer geworden nu alles zich achter gesloten deuren afspeelt.

Het vertrouwen in de overheid in de warme woestijn nadert het vriespunt. En het einde van de vertrouwenscrisis is nog niet in zicht.

In vele gesprekken komt een patroon naar voren. Overheden die vooral wijzen naar buitenlandse invloeden, maar niet willen inzien dat ze zelf deel zijn van het probleem. Politici negeerden massaal de signalen omdat die electoraal niet uitkwamen. Jaren van uitsluiting en discriminatie van politiek en financieel minder interessante groepen in minder interessante regio’s eisen uiteindelijk hun tol. Jongeren zonder economisch perspectief zijn voor een appel en een ei over te halen mee te lopen met de extremistische gifmengers. Ze leefden jaren ongezien in eigen land, en hun ellende wilde men niet zien.

Vriespunt

Het vertrouwen in de overheid in de warme woestijn nadert het vriespunt. En het einde van de vertrouwenscrisis is nog niet in zicht. In onveilige gebieden zijn al 1933 scholen dicht omdat leraren zijn vermoord, of omdat scholen worden ‘bezet’ door vluchtelingen. Gezondheidscentra verdwijnen en wegen worden niet onderhouden. Het personeel vertrekt uit angst, terwijl de budgetten voor onderwijs en gezondheidszorg langzaam worden kaalgeplukt om het defensiebudget op te krikken.

Bewoners die wel blijven, bewegen uit lijfsbehoud flexibel met de nieuwe machthebbers mee. Militairen die vooral getraind zijn voor een conventionele oorlog weten zich vooralsnog geen raad met de nieuwe vijand, die zich geruisloos zonder uniform door de regio beweegt. In het leger lopen de frustraties en spanning tussen jongeren en de oude lichting hoog op.

Grove fouten

Wij, de maatschappelijk organisaties, zaten er ook naast. We hebben niet op tijd gezien en hard genoeg aan de bel getrokken toen het afgeleiden begon in de Sahel. Cordaid is net als veel anderen voortijdig vertrokken uit de regio.

Degene die bleven draaiden business as usual programma’s af, zonder in te spelen op de veranderende omgeving. We zijn met z’n allen schuldig. We hebben gefaciliteerd dat zuidelijke maatschappelijke organisaties zijn verworden tot gespecialiseerde uitvoerders van door ons ontworpen projecten.

Vele lokale organisaties zijn de afgelopen jaren ergens onderweg hun onafhankelijke geest verloren. We zijn schuldig aan het fragmenteren met projecten hier en daar, met fantastische door externe consultants geformuleerde doelstellingen die niet optimaal aansluiten bij de lokale context.

Fouten ongedaan maken kan niet, maar we willen als Cordaid wel terugkeren in de Sahel om op bescheiden schaal te beïnvloeden waar we kunnen.

Werken aan een inclusieve samenleving

Hebben we de afgelopen 20 jaar voldoende geleerd? Doen we dingen echt anders? Ik vrees van niet. Ik hoor teveel door de tand des tijds versleten OS-begrippen die hip waren toen ik jong in het veld ronddartelde.

Veel organisaties richten zich nu in de Sahel op het leggen van zeer nodige noodverbanden. Ruim 270.000 vluchtelingen in Burkina en 500.000 in Mali zijn intern verplaatst door het conflict. Meisjes van 12, 13 die in de prostitutie belanden om inkomen te genereren.

Structurele ontwikkelingsorganisaties gaan nu ineens ook noodverbanden leggen ten koste van de tijd en financiële inzet, nodig voor verzoening, sociale cohesie en het creëren van werk. Werk voor jongeren die jaren ongezien in eigen land buiten de boot vielen van interventies, die bleven hangen in en om makkelijk bereikbare steden.

Fouten ongedaan maken kan niet, maar we willen als Cordaid wel terugkeren in de Sahel om op bescheiden schaal te beïnvloeden waar we kunnen. Om zo te komen tot gezamenlijk bedachte nieuwe oplossingen en beter uitgevoerde bestaande oplossingen, voor te lang bestaande problemen. Deze keer echt onder leiderschap van zuidelijke partners.

Kunnen wij hier nog iets van leren in Nederland? Ik denk het wel. Natuurlijk aan de politici: s.v.p. minder verontwaardiging, en meer actie. Hard ingrijpen waar nodig. Kritischer kijken naar eigen falen. Verzuur de rijke voedingsbodem voor haatzaadjes die er ook in Nederland is.

Werk aan een echte inclusieve samenleving, waar vooral alle jongeren van allerlei pluimage gelijke kansen krijgen op werk. Zo krijgen ze de kans om iets van hun leven te maken in een land waar ze gezien worden om wie ze zijn, en wat ze doen.