Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Veiligheid en recht

Vrouwenrechtenexpert Anne blikt terug op een roerig jaar in Afghanistan

Hoewel de organisatie actief is in tientallen landen, stond het afgelopen half jaar voor veel Cordaid-medewerkers vooral in het teken van de crisis in Afghanistan. Zoals voor vrouwenrechtenexpert Anne Kwakkenbos. Al jaren werkt zij samen met een team van Afghaanse vrouwen om de vrouwenrechtensituatie in het land te verbeteren. Met Anne blikken we terug op een spannend en tragisch jaar voor Afghanistan, voor vrouwen in het bijzonder, en ook voor haarzelf. “Het drama is niet begonnen in augustus 2021, maar al vele jaren daarvoor.”

Afghanistan
Anne aan het werk in het Cordaid-kantoor in Kaboel. Beeld: Anne Kwakkenbos

Kort voordat de Amerikaanse troepen definitief uit Afghanistan zouden vertrekken, nam de Taliban al de macht over in enkele plattelandsregio’s. Vervolgens begon de streng islamitische beweging, die het land in de jaren negentig ook al regeerde, aan een opmars richting de hoofdstad Kaboel.

Na twee decennia van buitenlandse inmenging en fragiele stabiliteit, had de Taliban op 15 augustus de macht weer in handen. De internationale gemeenschap en een deel van de Afghaanse bevolking aanschouwden de gebeurtenissen verbijsterd en in grote angst.

Met name vrouwen, die na de val van de Taliban in 2001 allerlei vrijheden hadden verworven, en Afghanen die voor buitenlandse militaire missies en ngo’s hadden gewerkt, hadden veel te vrezen. Vooral die eerste groep gaat Anne na aan het hart. “Het team waarmee ik samenwerk, doet er alles aan om ervoor te zorgen dat niet alleen de mannen met wapens, maar juist ook de mensen die streven naar een vreedzame oplossing aan de onderhandelingstafel komen. Dat gaat met ups en downs, maar we geloven er heilig in. Vrede bereik je niet met wapens.”

Je was in Afghanistan op het moment dat de internationale troepen uit een groot deel van het land waren vertrokken en de Taliban oprukten richting de hoofdstad. Hoe heb je die dagen beleefd?
“We zouden de provincies ingaan, met vrouwen praten, strategieën ontwikkelen. Maar dit ging al niet meer. We zaten vast in Kabul. Gelukkig konden we daar wel met veel partners en collega’s spreken en plannen maken. Maar ondertussen ging de opmars steeds sneller. De spanning groeide. Op dinsdagavond 3 augustus was ik met vrienden aan het eten toen we werden opgeschrikt door een enorme knal. De grootste aanslag die ik ooit heb meegemaakt. We wisten dat het foute boel was. De explosie had plaatsgevonden bij het huis van de minister van defensie. Later die avond gingen Afghanen massaal de straat op. De roep om vrede en de boosheid om het geweld die ik toen voelde, was één van de meest intense dingen die ik ooit heb meegemaakt. Het was een combinatie van hoop, wanhoop én liefde voor Afghanistan. Het ging door merg en been.”

 

“Met tranen in mijn ogen ben ik in de auto richting het vliegveld gestapt. Het voelde zo verkeerd.”

 

Veel toeschouwers in het Westen waren verrast door de snelheid van de overname. Gold dat ook voor jou en je collega’s in Kaboel?
“We wisten dat de tijd begon te dringen, maar dat het zó snel zou gaan? Nee, dat niet. We maakten wel haast met onze plannen en we werkten van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat. Dat weekend kwam het aangepaste reisadvies van de ambassade. We namen het serieus uiteraard, maar we voelden ook dat we niet ineens op konden springen en weg konden gaan. Er was gewoon nog heel veel werk te doen en we wilden onze collega’s op een verantwoorde, respectvolle manier achterlaten.”

Maar vanwege de grote onzekerheid die ontstond toen Kaboel dreigde te vallen, werden zo’n beetje alle buitenlandse ngo-medewerkers opgeroepen om het land te verlaten. Jij moest ook terug naar Nederland. Hoe was dat voor je?
“Met tranen in mijn ogen ben ik in de auto richting het vliegveld gestapt. Het voelde zo verkeerd. Het voelde alsof ik de boel in de steek liet. Maar als ik als blonde, witte vrouw was gebleven, had ik misschien alleen maar meer problemen gecreëerd. Wat overheerste, waren de zorgen. Niet alleen de tolken die voor de Nederlandse militairen hadden gewerkt liepen gevaar, ook vrouwenrechtenactivisten waren al een doelwit geworden in sommige provincies.”

Afghanistan
Afghanen proberen het vliegveld van Kaboel te bereiken om het land te ontvluchten nadat de Taliban de macht overnamen in augustus 2021. Beeld: Anne Kwakkenbos

In de weken daarna ontstond er een uiterst moeizaam politiek proces rond de evacuatie van Afghanen die via het leger of ngo’s een band hebben met Nederland en daardoor gevaar lopen. Hoe kijk je daarop terug?
“We zijn heel blij dat we een aantal mensen naar Nederland hebben kunnen halen. We zijn nu nog druk bezig om anderen in veiligheid te brengen, in samenwerking met Buitenlandse Zaken. Natuurlijk zouden we willen dat het veel sneller gaat, maar het is een ontzettend complex proces, met veel praktische problemen. Hoe ga je bijvoorbeeld met de Taliban om? Of hoe krijgen we mensen de grens over die geen paspoort hebben?”

 

“De vraag of we er überhaupt heen hadden moeten gaan, is volgens mij irrelevant. We zijn er heen gegaan, dus nu moeten we dealen met de gevolgen en kijken wat er nog wél mogelijk is.”

 

Wat vind je niet goed gegaan in het proces?
“De chaos en paniek die er ontstond, was denk ik niet helemaal te voorkomen. Er is wel sprake geweest van tegenwerking vanuit de politiek. Er was een motie van de Tweede Kamer die uitgevoerd zou worden. Ineens kwam er een nieuw debat en was het toch ingewikkeld om Afghanen naar Nederland te evacueren. Buitenlandse Zaken en Defensie waren al hard bezig om alles in gang te zetten, dus het was pijnlijk om te zien dat er politici waren die het nodig vonden daar een stokje voor te steken.”

Hoe kijk je terug op de rol van het Nederlandse leger in Afghanistan, met name in de laatste fase voor de terugtrekking?
“De militairen die ik heb gesproken, hebben allemaal een sterke band met het land. Zij hebben keihard gewerkt om er een betere plek van te maken, maar er was helaas geen goede exitstrategie. De NAVO, en wij dus ook, waren zo afhankelijk van de Verenigde Staten dat er niets meer mogelijk was. Ik ben geen militair strateeg, dus ik bekijk het pragmatisch. Wat moet er nu gebeuren? De vraag of we er überhaupt heen hadden moeten gaan, is volgens mij irrelevant. We zijn er heen gegaan, dus nu moeten we dealen met de gevolgen en kijken wat er nog wél mogelijk is.”

Hoe gaat het nu met de achtergebleven Cordaid-medewerkers?
“Een deel van onze collega’s — het deel dat het meeste risico loopt vanwege werkzaamheden waar het huidige regime niet van gediend is — proberen we nog altijd naar Nederland te halen en zo goed mogelijk te ondersteunen. Een ander deel is ook alweer aan het werk. Die kunnen dat in redelijke veiligheid doen.”

Hoe gaat het met de mensen die wel naar Nederland zijn gekomen?
“Ze zijn druk bezig met Nederlands leren en doen vrijwilligerswerk. Ze willen dolgraag nieuwe stappen maken, maar ze wachten nu op het moment dat ze te horen krijgen naar welk nieuw opvangkamp ze worden verplaatst. Dat is best zwaar.”

Wat vind je van de manier waarop Nederland deze groep Afghanen ontvangt?
“Ondanks de weerstand die er soms is, gebeuren er gelukkig ook mooie dingen. In Nijmegen is er bijvoorbeeld een grote actieve gemeenschap die vluchtelingen ondersteunt. Ook veel van mijn Cordaid-collega’s zijn erg betrokken bij de collega’s uit Afghanistan.”

Hoe uit zich dat precies?
“In de organisatie is er geld opgehaald om onze gevluchte collega’s te kunnen helpen met een nieuwe start. Voor het interieur van een woning bijvoorbeeld of kleding. Ook gaan collega’s regelmatig op bezoek. Vluchtelingen hebben weinig te doen, behalve Nederlands leren. Ook daar helpen we ze bij.”

 

“Er gaan nog altijd veel activisten de straat op om te protesteren tegen het regime, vaak met gevaar voor eigen leven. Het is mooi om te zien dat dat toch kan én gebeurt. Maar wat werkt op de lange termijn, is nog de vraag.”

 

In je werk kom je vooral op voor de rechten van vrouwen. Hoe gaat het daar nu mee in Afghanistan?
“Dat is nog altijd moeilijk te zeggen. De scholen zijn bijvoorbeeld tot maart dicht vanwege een winterstop. Pas als de scholen weer opengaan, kunnen we zien hoeveel meisjes er nog naartoe gaan. Ook probeert de Taliban zich van zijn beste kant te laten zien en lijken de gevolgen van het nieuwe regime voor vrouwen soms mee te vallen. Toch zijn er ook veel zorgwekkende geluiden die het tegendeel beweren en dat veel basisrechten alweer verdwijnen, zoals dat gebeurde toen de Taliban in de jaren 90 aan de macht kwam. Zo mogen vrouwen niet meer reizen zonder begeleiding van een mannelijk familielid. We zullen dus de vinger aan de pols moeten houden.”

AfghanistanHet platteland van de Afghaanse provincie Nangarhar, één van de plekken waar Cordaid noodhulp verleent aan de bevolking. Beeld: Cordaid

Intussen blijft de toestand van miljoenen Afghanen uiterst kritiek. Deze winter dreigt er zelfs een ongekende hongersnood te ontstaan. Op welke manier blijft Cordaid daar nu nog actief?
“In een enkele regio’s verlenen we noodhulp om mensen te steunen in hun eerste levensbehoeften. Maar we zullen goed moeten nadenken hoe we ons werk in Afghanistan effectief kunnen voortzetten. Er gaan nog altijd veel activisten de straat op om te protesteren tegen het regime, vaak met gevaar voor eigen leven. Het is mooi om te zien dat dat toch kan én gebeurt. Maar wat werkt op de lange termijn, is nog de vraag. Wat ik erg positief vind, is dat veel meer mensen zich door alle media-aandacht nu bewust zijn van de situatie in Afghanistan. Hopelijk zorgt dit voor meer betrokkenheid, want het land zal onze steun keihard nodig hebben.”

-> Luister ook naar deze aflevering van Dit is de dag op NPO Radio 1, waarin Anne Kwakkenbos vertelt over haar ervaringen en werk in Afghanistan

Meer nieuws

Mijlpaal voor PlusPlus: één miljoen geïnvesteerd in impact

Het is feest bij PlusPlus. Het nieuwe crowdfunding platform, dat 1,5 jaar geleden mede-opgericht werd door Cordaid, heeft haar eerste miljoen bereikt! Een gigantisch bedrag, dat investeerders in Nederland samen uitleenden aan ondernemers in ontwikkelingslanden …

Lees meer
Cordaid Nederland
PFWZ

Opnieuw demonstratie bij pensioenfonds PFZW: stop met investeren in fossiele brandstoffen

Medewerkers van Cordaid zullen vrijdag 22 april opnieuw demonstreren bij het pensioenfonds PFZW. Zij vinden het uiterst pijnlijk dat PFZW nog 4,5 miljard euro investeert in fossiele bedrijven.

Lees meer
Cordaid Nederland
Sprinkhanenplagen

(B)eat the locust: duurzame oplossing voor sprinkhanenplagen

In het (B)eat the locust-project werkt Cordaid in Kenia met lokale organisaties aan een duurzame oplossing voor sprinkhanenplagen. In plaats van de insecten te bestrijden met chemische middelen, gaat de organisatie ze vangen en verwerken tot veevoer.

Lees meer
Klimaat Kenia