Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Gezondheidszorg

Hulp helpt: pillen in Angola

Hoe bouw je, midden in een verwoestende oorlog, iets op wat een samenleving duurzaam verbetert? Cordaid deed het 16 jaar geleden in Angola.

Het kleine verdeelcentrum voor medicijnen van toen, is vandaag een grote Angolese onderneming die het hele land van geneesmiddelen voorziet. Ingrediënten van dit succesverhaal? Slimme financiering, katholieke nonnen en een grote portie moed.

Het is 1999. Angola is – na bijna dertig jaar gewapende strijd – nog steeds een slagveld van de Koude Oorlog, waar de UNITA en het MPLA elkaar bestrijden. Gevaarlijk gebied, zeker. Maar in de kuststad Benguela ligt een kans die de jonge Nederlandse Maya van den Ent, afgestudeerd apotheker, niet wil laten schieten.

Eén kamer, met dozen vol geneesmiddelen

Maya: “Ik kon voor Cordaid Memisa naar Angola, onder andere om er een groothandel te starten voor goedkope essentiële geneesmiddelen. Het ging om medicijnen waar je 80% van de meest voorkomende ziektes goed mee kan behandelen – denk aan antibiotica, paracetamol, malariamedicijnen. Het was mijn tweede internationale opdracht.”

Veel heeft het niet om het lijf, zo lijkt het: één kamer, volgestouwd met dozen, dat is de start. Maar het is de start van iets duurzaams, ingebed in de sociale tak van de Angolese kerk, Caritas.

Hulp in AngolaOpslag van de medicijnen. Foto: Aart van der Heide

Beter, goedkoper en op tijd

De crux zit ‘m onder andere in het financieringsmodel. Maya: “Met 50.000 dollar dekte Cordaid de opstartkosten en de eerste lading generieke geneesmiddelen van de International Dispensary Association uit Nederland. Die verkochten we ver onder de prijs van particuliere apotheken maar nog steeds met een kleine winstmarge. De winst stopten we in een roulerend fonds waar we de volgende lading medicijnen mee financierden en apparaatskosten mee dekten. En zo kwam er om de paar maanden een scheepscontainer onze kant op met levensreddende geneesmiddelen. Maar ook met injectienaalden en infusen. En allemaal van veel hogere kwaliteit dan het illegale spul dat lokaal circuleerde.”

“Het deposito is het bewijs dat je met de juiste mensen echts iets kunt bereiken met ontwikkelingssamenwerking. Ook in oorlogstijd.”

Maya van den Ent

Vanuit een kamertje in Benguela gaan de geneesmiddelen naar de katholieke gezondheidsposten in het hele land. Na een jaar komt er met projectgeld een heus magazijn en loopt de distributie op rolletjes. Het is een verdienste van formaat. Maya: “Door de oorlog en door corruptie lag de hele medicijnendistributie in het land al jarenlang plat. Patiënten moesten zelf voor hun medicijnen zorgen. Als ze al iets konden kopen, betaalden ze woekerprijzen voor onbetrouwbaar spul. Wij waren in die laatste oorlogsjaren en de eerste naoorlogse jaren het enige deposito of distributiedepot dat functioneerde. We hadden betere medicijnen, waren goedkoper en leverden op tijd.”

Hoe bestrijd je corruptie?

Met strenge controles en goed voorraadbeheer wordt corruptie tegengegaan. Maya: “Als er geneesmiddelen verdwenen wisten we snel wie daar achter zat. Het is één keer voorgekomen dat iemand illegaal pillen doorverkocht. Die persoon is toen ontslagen.”

Omdat het deposito al snel een kerkelijke onderneming wordt van het bisdom Benguela, wordt de bisschop gevraagd of hij de eindverantwoordelijkheid ervan wilde dragen. Maya: “Tot ons geluk gebeurde dat. Daardoor werd het een prestigezaak en ook dat heeft geholpen om corruptie te voorkomen.”

Hulp in AngolaDe opening en zegening van het distributiecentrum. Foto: Maya van den Ent

Oorlog of geen oorlog

Maar de grootste kracht van het project zit misschien wel in de samenwerking met de katholieke zusters. Zij houden, vaak al decennia lang, gezondheidsposten draaiende in de verste uithoeken van het land. Maya: “Die nonnen zijn geweldig. Onvoorstelbaar wat voor werk zij verzetten. Van heinde en verre kwamen ze naar ons toe, met lijsten in de hand van wat ze nodig hadden, oorlog of geen oorlog.

Hulp in AngolaMaya samen met zuster Lucia. Foto: Maya van den Ent

Voor een paar dollar kregen ze potten mee van duizend pillen, gingen met een auto vol de lange en soms gevaarlijke weg weer terug om de pillen goedkoop weer te bezorgen aan hun patiënten. Vooral in het malariaseizoen kregen we de medicijnen amper aangesleept. Dan was de nood echt hoog.”

“Gewapende lui hebben de boel geplunderd. De bewoners hadden niets meer. En toch krabbelden ze weer op, keken vooruit en bleven positief.”

Maya van den Ent

In Benguela is het in die tijd relatief rustig. Maar iets verderop woedt de oorlog. Maya: “20 of 30 km noord- of zuidwaarts waren er dagelijks wel aanslagen. Dat was verschrikkelijk. We leverden na een tijd ook aan grotere ziekenhuizen, maar daar konden we enkel per vliegtuig heen. De weg was te gevaarlijk.”

Bijna mis

Eén keer, in 2000, ging het bijna mis. Maya: “Ik was in het binnenland, bij een katholiek ziekenhuis waar we geneesmiddelen aan leverden. ’s Nachts werden we aangevallen. Gewapende lui hebben de boel geplunderd. Gelukkig is er toen niemand vermoord. Ook het dorp in de buurt is leeggeroofd. Die bewoners hadden niets meer. En toch krabbelden ze weer op, keken vooruit en bleven positief. Niet te geloven wat een kracht die mensen hebben.”

Grootste succesfactor: katholieke zusters

Ondanks de oorlog, de gevaren en de corruptie die op de loer ligt is het deposito een groot succes. Na drie jaar werken er tien mensen, op Maya na allemaal Angolezen. Maar dat de medicijnen op de juiste plek kwamen, was toch vooral te danken aan de katholieke zusters. Maya: “Zij kennen het land zo goed! Ze hielpen ons met raad en daad. En via hen wisten we 100% zeker dat de medicijnen terecht kwamen bij de mensen die ze het hardste nodig hadden, tegen eerlijke en betaalbare prijzen. Hun patiënten, die ze dag en nacht behandelden in de meest primitieve omstandigheden, moesten en zouden goede geneesmiddelen krijgen. Waar je ook komt, het zijn altijd de gezondheidsposten van de zusters die er het netste uitzien, hoe weinig middelen ze ook hebben. En, nog belangrijker, zij leiden lokaal weer verplegers op waardoor die posten bemenst blijven. Ik durf echt te zeggen dat die lokale samenwerking met de nonnen cruciaal is geweest om in Angola iets duurzaams en zinvols van de grond te krijgen.”

Uitgegroeid tot grote onderneming

Dat laatste staat buiten kijf. Vandaag is het deposito een grote katholieke onderneming met een omzet van drie miljoen euro, waar 60 Angolezen werken aan diezelfde sociale missie waar het allemaal mee begon: betaalbare basisgeneesmiddelen verstrekken aan wie ze het hardste nodig heeft. Voluit heet het distributiecentrum Deposito de Medicamentos Quirino Houdijk – genoemd naar de Nederlander Krien Houdijk. Deze pater van de congregatie van de Heilige Geest heeft vele jaren missiewerk gedaan in Angola.

Tegenwoordig leidt Elisabeth Freitas het deposito. Deze Angolese vrouw nam het stokje over van Maya, professionaliseerde de boekhouding en koopt nu wereldwijd de beste medicijnen in tegen de beste prijs.

Hulp in AngolaHoofd van het deposito Elisabeth Freitas (rechts) samen met zuster Milagres. Foto: Aart van der Heide

Terugkijken met trots

Maya zelf verliet Angola na vier jaar. Tegenwoordig werkt ze voor het vaccinatieprogramma van Unicef en woont in New York, al is ze voor haar werk voortdurend onderweg. Maar Benguela blijft voor haar een bijzondere plek: “We hebben daar met Cordaid echt iets moois neergezet, met heel weinig middelen. En het meest trots ben ik op het feit dat het deposito nog steeds werkt, meer mensen bereikt dan ooit tevoren. Het is het bewijs dat je met de juiste mensen echts iets kunt bereiken met ontwikkelingssamenwerking. Ook in oorlogstijd.”

Dit artikel kwam tot stand met hulp van Aart van der Heide. Als deskundige en kenner van Angola hielp Aart indertijd bij het opzetten van de medicijnengroothandel en droeg Elisabeth Freitas aan als store manager.


Betere gezondheidszorg voor ieder mens

Doneer nu

Meer projecten

Veilig bevallen in Ethiopië
Gezondheidszorg Ethiopië

Veilig bevallen in Ethiopië

In Ethiopië ondersteunt Cordaid klinieken en ziekenhuizen door middel van een unieke financieringsmethode. Via Performance-Based Financing (PBF) krijgen medische instellingen pas uitbetaald als ze bepaalde resultaten behalen, zoals meer zwangerschapscontroles en veilige bevallingen.…

Gezondheidszorg in Irak
Gezondheidszorg Irak

Gezondheidszorg in Irak voor gevluchte Yezidi bevolking

Wat gebeurt er als 5500 ontheemden neerstrijken in een dorp van 1500 bewoners? Het gebeurde in Seje, een dorp in het noorden van Koerdistan. De gezondheidszorg kan de toestroom van Yezidi's die vluchtten voor IS…

Gezondheidszorg in Zuid-Soedan
Gezondheidszorg Zuid-Soedan

Nieuwe hoop in Melut

Melut had zwaar te lijden onder de oorlog in Zuid-Soedan. Daardoor was er lange tijd geen goede gezondheidszorg beschikbaar en moesten vrouwen thuis zonder begeleiding bevallen.…

Alle projecten