Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Gezondheidszorg

Oeganda zet zich schrap voor corona: “Mensen hebben hier nog veel grotere uitdagingen”

Ook in Oeganda is het coronavirus inmiddels uitgebroken. Gelukkig heeft het land kunnen leren van eerdere virusuitbraken, zoals het nog dodelijkere ebola. Toch maakt landendirecteur Petra van Haren zich zorgen. Samen met haar gezin is zij anderhalf jaar geleden voor Cordaid naar hoofdstad Kampala vertrokken. “Als hier een grote uitbraak komt, dan heeft Oeganda geen goed gezondheidssysteem om zoveel zieke mensen te kunnen behandelen.”

Net als veel landen in de regio kampt het Oost-Afrikaanse Oeganda met problemen als extreme armoede, een zwak zorg- en rechtssysteem en grote aantallen vluchtelingen uit buurlanden waar oorlogen woeden. Ondanks de grote uitdagingen is Oeganda er beter dan menig Europees land in geslaagd het virus zoveel mogelijk buiten de deur te houden.

Langs vijf thermometers op het vliegveld

“Hier zijn al veel eerder maatregelen genomen dan in Nederland”, vertelt van Haren. “Dat begon op het vliegveld. Het is nu gesloten, maar daar vind je overal contactloze thermometers, nog uit de tijd van de ebola-uitbraak. Iedereen die aankwam liep automatisch langs vijf thermometers om te checken of je koorts had. Maar ook met preventiemaatregelen als handen wassen werd veel eerder begonnen. Vijf weken geleden al kwam je geen supermarkt of school meer in zonder je handen te wassen en ook daar werd je temperatuur gemeten. Die protocollen lagen allemaal al klaar en konden meteen uitgevoerd worden. Hier in Oeganda zijn we beter voorbereid op een virusuitbraak dan in Nederland”.

Kijk ook naar deze vlog van Petra van Haren over de situatie in Oeganda.

Een lockdown met honger als gevolg

Ook heeft Oeganda ervoor gekozen om het openbare leven grotendeels stil te leggen. Van Haren: “Alleen de meest noodzakelijke diensten zijn toegestaan. En die zijn redelijk vergelijkbaar met die in Nederland: de gezondheidszorg en de basisdiensten. Een verschil is dat er geen auto meer gereden mag worden. Er is ook geen openbaar vervoer en dat betekent dus dat je alles lopend moet doen. Ook de markten zijn gesloten. Marktkooplui proberen hun spullen langs de deur te verkopen. Dat is voor ons een luxe, want alles wordt nu thuisbezorgd.”

 

“Een veel gehoorde uitspraak hier is: ‘Ik sterf liever aan corona dan van de honger’.”

 

Maar die luxe geldt niet voor iedereen. Want geen economische activiteiten, betekent geen inkomen en dus ook geen eten. Daarom deelt de overheid in en rond de hoofdstad voedselpakketten uit aan anderhalf miljoen kwetsbare mensen. Oeganda krijgt hiervoor financiële steun van de Wereldbank. “Een behoorlijke operatie, die wel echt nodig is, want je hebt hier niet dat sociale en economische vangnet zoals in Nederland”, zegt Van Haren. “Een veel gehoorde uitspraak hier is: ‘Ik sterf liever aan corona dan van de honger’.”

Andere uitdagingen vragen om andere maatregelen

“Mensen hebben hier veel grotere uitdagingen dan corona. Daarom zijn de maatregelen die nu genomen zijn wel heel vergaand. De vraag is of dat wel zo verstandig is. Als je ’s ochtend niet werkt, betekent dat ‘s avonds geen eten. En dus hebben de maatregelen grotere consequenties dan het virus zelf. Wij moeten ons dus afvragen of we in een continent als Afrika wel op dezelfde manier met covid-19 moeten omgaan als in Europa. In Oeganda is 75% van de bevolking 35 jaar of jonger. Slechts 6% is boven de 60 jaar. De risicogroep is hier dus vele malen kleiner dan in Europa.”

Kinderen zonder ouders
Edna (links) uit Zuid-Soedan is 17 jaar en zorgt voor haar broertjes en zusjes in Noord-Oeganda. Beeld: Arie Kievit/Cordaid

Vluchtelingen extra kwetsbaar

In Noord-Oeganda bevinden zich honderdduizenden Zuid-Soedanezen die de oorlog in hun land zijn ontvlucht. In een van de nederzettingen waar zij verblijven, heeft Cordaid voor bijna 5000 mensen watervoorzieningen aangelegd.

 

“Afstand houden in een nederzetting voor vluchtelingen is gewoon onmogelijk.”

 

Petra: “Als COVID-19 daar uitbreekt, hebben we natuurlijk een enorm probleem. Zeep zal niet meer te krijgen of veel te duur zijn en afstand houden in een nederzetting voor vluchtelingen is gewoon onmogelijk. Daarom gaan we daar nu volledig inzetten op preventie. We hebben onze projecten op het gebied van water en sanitair uitgebreid en we geven extra voorlichting. Ook proberen we ervoor te zorgen dat de mensen in zo’n nederzetting wel een inkomen kunnen behouden, dat ze handel kunnen blijven voeren. Een andere belangrijke activiteit die zeker blijft doorgaan, zijn de sessies voor traumaverwerking met jongeren.”

Door Cordaid aangelegde watervoorziening voor vluchtelingen in Noord-Oeganda. Beeld: Petterik Wiggers/Cordaid

Hulp aan boerinnen

Behalve de vluchtelingen in het noorden ondersteunt Cordaid ook zo’n 15.000 boerinnen, die moeite hebben het hoofd boven water te houden. Problemen als klimaatverandering, bodemuitputting of een gebrek aan hulpmiddelen en kennis van landbouw brengen hun levensonderhoud in gevaar. Cordaid levert zaden, gereedschappen, technologie en trainingen.

 

“Heel belangrijk om nu te zorgen dat medische zorg voor iedereen toegankelijk is.”

 

“Er is ook iets positiefs te melden”, zegt Petra verheugd. “Er is deze periode meer regen gevallen dan vorig jaar. Met de boerinnen zijn we aan het kijken of we naast zaden met een lang zaaiseizoen, ook zaden kunnen vinden die je op korte termijn al kunt oogsten. Want er moet wel gewoon eten komen voor de familie. Ook in dit project zijn we dus aan het kijken welke activiteiten we door kunnen laten gaan en welke niet. De trainingen aan de boerinnen stellen we even uit. Onze focus ligt op dit moment op de zaden en voorlichting over COVID-19.”

Investeren in goede gezondheidszorg

“Iedereen hier is zich er terdege van bewust dat een land als Oeganda een zwak gezondheidszorgsysteem heeft. En dat als de verspreiding van corona een feit is, medische zorg niet voor iedereen toegankelijk zal zijn. Zelfs de regeringsleiders ervaren dit. Voorheen gingen zij, als zij ziek waren, altijd naar buurlanden, maar dat kan nu niet meer. Ook zij realiseren zich nu meer dan ooit hoe belangrijk het is dat medische zorg voor iedereen toegankelijk is. Cordaid kan daarbij helpen. Daar hebben we ervaring mee in andere landen en daar zijn we ook goed in: gezondheidssystemen overeind houden en de zorg voor iedereen toegankelijk maken.

 

“Blijf thuis, blijf veilig, blijf helder.”

Jongeren betrekken

“En als laatste zijn we aan het nadenken hoe we jongeren kunnen betrekken bij het geven van voorlichting over de verspreiding van het virus. Aan de ene kant door ze duidelijk aan te spreken, net als in Nederland: ‘Jullie doen het niet zozeer voor jezelf, maar juist voor de kwetsbare mensen’. Jongeren moeten beseffen dat ze ook een verantwoordelijkheid hebben naar de ouderen. En aan de andere kant kunnen jongeren in hun gemeenschap een belangrijk rolmodel zijn. Een soort van ambassadeur die de COVID-19 waarschuwingsboodschap uitdraagt: ‘stay home, stay safe, stay lucid’ (‘blijf thuis, blijf veilig, blijf helder’)“.