Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Gezondheidszorg

Universele gezondheidszorg, haalbaar voor 2030? Zonder extra inspanningen sowieso niet

De helft van de wereldbevolking krijgt niet de medische zorg die nodig is. Daarom werkt Cordaid aan goede en betaalbare zorg waar de nood het hoogst is. Maar  universele gezondheidszorg –  hét internationale doel voor 2030 –  komt er niet zonder een grotere inzet van overheden in Noord én Zuid. Ook van de Nederlandse overheid. Politiek adviseur Paul van den Berg en Gezondheidsexpert Fenneke Hulshoff Pol leggen uit waarom.

 

Paul van den Berg is politiek adviseur bij Cordaid. Eén van de zaken waar hij bij beleidsmakers in Nederland en in het buitenland op aandringt is meer aandacht én steun voor gezondheidszorg in conflictlanden.

Fenneke Hulshof, Programma manager gezondheidszorg

Fenneke Hulshoff Pol is programmamanager op de afdeling Gezondheidszorg van Cordaid. Ze heeft veel ervaring met het versterken van gezondheidszorgsystemen in landen als DR Congo en Zuid-Soedan.

‘Universele gezondheidszorg’, wat houdt dat in?
Fenneke: Universal Health Coverage, zoals de term in het Engels luidt, is één van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen die de Verenigde Naties samen met de rest van de wereld wil bereiken voor 2030. Het betekent dat iedereen – rijk én arm – in elk land toegang heeft tot goede en betaalbare essentiële gezondheidszorg, inclusief medicijnen. En dat de grootste gezondheidsproblemen – zoals moeder- en kindsterfte, hiv/aids, tbc en malaria – ook de grootste prioriteit krijgen.

Deze video legt in het kort uit wat Universal Health Coverage is (Engels):

Accepteer marketing cookies om dit item te bekijken of bekijk het op het desbetreffende externe plaform.

 

Is dat überhaupt haalbaar in landen als Zuid-Soedan? We hebben nog maar 11 jaar.
Fenneke: In een groot deel van de wereld is dat een enorme uitdaging. In de conflictlanden waar Cordaid werkt, is het zorgaanbod en de zorgkwaliteit schrikbarend laag. Dat komt door gebrek aan middelen, mensen en kennis. En wie een dokter in de buurt heeft – op een dag of langer lopen – kan de zorg vaak alleen betalen door te beknibbelen op bijvoorbeeld voedsel en onderwijs voor de kinderen. Gezondheidszorg duwt veel mensen dus dieper de armoede in. Met resultaatgerichte financiering werkt Cordaid aan betere en beter betaalbare zorg in de meest afgelegen gebieden van DR Congo, de Centraal Afrikaanse Republiek, Zuid-Soedan en andere landen. Dat zet zoden aan de dijk. Maar zonder een grotere, structurele bijdrage van overheden – zeker van de rijkste landen – blijft ‘universele gezondheidszorg’ een illusie, zeker in dit soort conflictlanden.

Kinderafdeling van een door Cordaid gesteund ziekenhuis in Wau, Zuid-Soedan. Veel van de jonge moeders en de jonge, vaak ondervoedde kinderen op de afdeling waren op de vlucht voor geweld. April 2017, © Cordaid / Frank van Lierde

 

Paul: Universal Health Coverage, als onderdeel van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen, is iets waar alle landen hun handtekening onder hebben gezet. Ze moéten er zich dus voor inzetten. Maar het is waar dat dit doel meer een aansporing is, dan een verplichting. Het is zo goed als zeker dat UHC niet zal worden gehaald in een land als Zuid-Soedan. Des te belangrijker om nu alle zeilen bij te zetten.

Wat moet er gebeuren?
Paul: Nationale overheden van landen waar de zorg ontoereikend is, moeten drastisch meer investeren in hun gezondheidszorgsystemen. Kijk naar Afghanistan, waar misschien wel 90% van de zorg gefinancierd wordt met geld van buitenlandse donoren. Gezien de gigantische problemen waar deze landen mee kampen, is dat natuurlijk moeilijk. Maar politieke leiders moeten wel aantonen dat gezondheidszorg van de eigen bevolking een topprioriteit is, ook in de overheidsbegroting.

“Als je weet dat er jaarlijks 5 miljoen moeders en kinderen sterven aan iets wat makkelijk te voorkomen is, dan weet je ook dat dit soort steun keihard nodig is.”

Paul van den Berg, Politiek Adviseur Cordaid

Fenneke: Om zorg betaalbaar en zorgsystemen financieel duurzaam te maken is het ook belangrijk om meer te investeren in sociale zekerheid en zorgverzekeringssystemen. In Nederland is iedereen verzekerd, maar dat is lang niet overal het geval. Verzekeringssystemen vergen schaalgrootte, een mate van stabiliteit én een eigen bijdrage van patiënten. Maar als de chaos te groot is, de publieke diensten te zwak en de bevolking te arm, zoals in Zuid-Soedan en de Centraal Afrikaanse Republiek, dan kún je er geen verzekeringssystemen opzetten. Dan moet je, met buitenlandse steun, investeren in lokale zorgsystemen, en desnoods gratis zorg aanbieden. Je kunt moeders en kinderen in crisisgebieden niet aan hun lot overlaten.

“Ook Afghanistan heeft enorme stappen gezet sinds het einde van het Taliban regime in 2001. Met name in de moeder- en kindzorg en de opleiding van verloskundigen heeft Cordaid veel kunnen betekenen in dat land.”

Paul van den Berg, Politiek Adviseur Cordaid

Met resultaatgerichte financiering slagen we erin om ook in fragiele gebieden gezondheidssystemen te versterken, zoals in Ethiopië. Op termijn zou je hier zorgverzerzekeringssystemen aan kunnen koppelen. In onze resultaatgerichte aanpak krijgen ziekenhuizen en klinieken een financiële bonus voor het leveren van vooraf afgesproken prestaties. Dat is extra inkomen, bovenop hun vaak extreem karige budget. Als bijvoorbeeld blijkt dat er in een streek relatief veel vrouwen thuis bevallen – vaak in zeer risicovolle omstandigheden, dan krijgt het ziekenhuis of de kliniek voor elke medisch begeleide bevalling een extra bedrag. Het lokale ministerie van gezondheid wordt betrokken bij kwaliteitscontroles en patiënten zelf  vragen we naar hun tevredenheid met de zorgverlening en hoe deze te verbeteren. De ziekenhuizen en klinieken mogen zelf bepalen waar ze de extra inkomsten in investeren. Die autonomie is een belangrijke stimulerende factor. Zo maakt resultaatgericht financieren de zorg efficiënter en hoogstaander. Bovendien ga je corruptie tegen, omdat we heel nauwkeurig nagaan of en hoe goed zorgverleners daadwerkelijk doen wat ze claimen te doen vóórdat we overgaan tot betalen.

Nederland moet meer doen voor gezondheidszorg in arme landen, vinden jullie. Waarom?
Paul: Als beschaafd en rijk land – één van de rijkste landen in de wereld – is Nederland het aan haar stand verplicht om in de bres te springen voor anderen. We zijn een voorloper in de strijd voor seksuele en reproductieve gezondheidszorg en rechten. We willen dat mensen niet hun land moeten ontvluchten door een gebrek aan basisvoorzieningen, zoals veiligheid, voedselzekerheid, onderwijs én gezondheidszorg. En we staan aan de wieg van de internationale standaard voor rijke landen om 0,7% van het BNP te investeren in ontwikkelingssamenwerking. Maar wat je ziet is dat Nederland die 0,7% norm al een tijdje heeft losgelaten. Budgetten voor ontwikkelingssamenwerking slinken, óók voor gezondheidszorgprogramma’s.

“Transparantie en efficiënte corruptiebestrijding vormen één van de puzzelstukken. Ontbreekt dat dan bouw je op drijfzand.”

Fenneke Hulshoff Pol, Programmamanager Gezondheidszorg

Fenneke: Als nationale overheden én de internationale gemeenschap meer en beter investeren in systemen die een land leefbaar maken – educatie, werkgelegenheid, sociale zekerheid, democratie en zeker ook gezondheidszorg – dan verklein je ook de voedingsbodem voor conflict én voor gedwongen migratie. Het is één van de hoofdredenen waarom Cordaid al jaren geen Nederlandse artsen meer uitzendt, maar investeert in lokale ziekenhuizen en lokaal zorgpersoneel. Steeds in samenwerking met lokale ministeries van gezondheidszorg. Die aanpak maakt landen sterker en weerbaarder.

Zijn er voorbeeldlanden, landen waar de gezondheidszorg het afgelopen decennium sterk is verbeterd, en die daarmee flink bijdragen aan het doel van 2030?
Paul: Zeker. Zimbabwe, Kameroen en Rwanda bijvoorbeeld. In dat laatste land heeft Cordaid tot een jaar of tien geleden mede de basis gelegd voor een goed medicijnendistributiesysteem. En in de eerste twee landen heeft de overheid de Cordaid resultaatgerichte financiering overgenomen waarmee wij gezondheidszorgsystemen versterken. Dat werpt vruchten af. Ook Afghanistan heeft enorme stappen gezet sinds het einde van het Taliban regime in 2001. Met name in de moeder- en kindzorg en de opleiding van verloskundigen heeft Cordaid veel kunnen betekenen in dat land.

Is corruptie niet hét struikelblok voor duurzame ontwikkeling in veel landen, ook van de gezondheidszorg?
Fenneke: Transparantie en efficiënte corruptiebestrijding vormen één van de puzzelstukken. Ontbreekt dat dan bouw je op drijfzand. Dat vergt politieke wil, maar niet alleen. Soms ontbreken gewoonweg de financiële en administratieve systemen om bestedingen goed te traceren. Niet zo gek in landen waar oorlog, extreme armoede, een extreem klimaat en een totaal gebrekkige infrastructuur het corruptiebestrijders erg lastig maakt. Ook aan die zaken moet je dus werken. Het mooie van Cordaid’s resultaatgerichte financiering van gezondheidszorg, is dat het gebaseerd is op transparantie. We betalen pas als de zorgverleners glashard kunnen aantonen dat de afgesproken diensten – consulten, vaccinaties, bevallingen… – daadwerkelijk zijn geleverd. Daarvoor moeten ze hun administratie op orde hebben. Wie corrupt is valt dan heel snel door de mand.

Wie moet zich nu meer inspannen om ‘universele gezondheidszorg’ te bereiken: de rijke landen of de landen waar de gezondheidszorg het minst toereikend is?
Paul: Alleen als we samenwerken kunnen we het verschil maken. Dat is ook de kern van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Die sporen aan tot intense en gelijkwaardige samenwerking tussen Noord en Zuid, tussen overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Samen moeten we in elke land en voor elk probleem oplossingen op maat bedenken. In tegenstelling tot de eerdere Millenniumdoelen, waar grote programma’s uit voortkwamen die vooral uit de koker kwamen van grote donoren – lees de rijke landen. Natuurlijk hebben rijke landen meer te besteden. Ze kunnen en moeten meer bijdragen aan universele gezondheidszorg. Maar relatief gezien zullen landen als DR Congo, Afghanistan en Zuid-Soedan minstens even diep in de buidel moeten gaan tasten om hun bevolking te geven waar het recht op heeft: goede en betaalbare gezondheidszorg. Dat vergt andere politieke prioriteiten, een dienstbaar leiderschap en een stevig anti-corruptiebeleid. Iets wat grote internationale donoren zoals het Global Fund, de Wereldbank en de EU al als voorwaarde stellen maar waar ze wat mij betreft nog meer de nadruk op zouden mogen leggen.

Jullie willen meer aandacht én financiële steun voor ‘universele gezondheidszorg’. Welke aspecten van de zorg hebben prioriteit?
Fenneke: Er is een geografische prioriteit – landen waar de zorg het slechtst is en de medische nood het hoogst – en een thematische prioriteit. Cordaid wil meer aandacht voor jongeren als doelgroep en voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten als thematiek. In conflictgebieden groeit het aantal jongeren exponentieel. Zij zijn de toekomst, zij moeten hun land uit het slop krijgen. Maar in de praktijk vallen ze buiten de boot. Ze hebben geen perspectief op een baan, worden niet gehoord en weggezet als herrieschoppers. Vooral in hun leven spelen seksualiteit, seksuele gezondheid, het zelf mogen beslissen om wel of niet kinderen te krijgen een grote rol. Veel meisjes hebben te maken met seksueel geweld. Toch zijn al die zaken in veel landen nog taboe. En de medische en psychosociale zorg is zeer ontoereikend. Wij willen dat jongeren ergens terecht kunnen waar ze gehoord worden als ze met vragen zitten rondom gezondheid en seksualiteit. Waar ze de informatie en de professionele begeleiding kunnen krijgen om zelf geïnformeerde beslissingen te kunnen nemen. Een groot deel van ons werk in DR Congo, Kameroen, de Centraal Afrikaanse Republiek is hierop gericht. Maar er zou wereldwijd meer geld voor moeten vrijkomen. Gebeurt dat niet, dan laaien de hiv/aids- en TB-epidemiën gegarandeerd op.

De Gates Foundation, een Amerikaanse stichting die wereldwijd hiv/aids, tuberculose en malaria helpt bestrijden, steunt Cordaid in haar pogingen om universele gezondheidszorg hoger op de agenda te krijgen. Waarom eigenlijk?
Paul: Gates steunt Cordaid’s project ‘Global Health Global Access’, waarmee we de politieke, beleidsmatige en publieke steun voor investeren in universele gezondheidszorg willen verhogen. Om dat te doen laten we onder andere de impact van de financiering van gezondheidssystemen in DR Congo en Ethiopië zien. De Gates Foundation is een grote speler. Maar ze beseffen al te goed dat deze ziektes nooit zullen verdwijnen als niet alle landen de handen ineenslaan. Daarom willen ze dat ook Nederland – toch ooit een gidsland in ontwikkelingssamenwerking – meer bijdraagt.

Tot slot, heeft jullie lobbycampagne concreet al wat opgeleverd?
Paul: Die campagne speelt zich af in de vele landen waar we werken, met de ministeries van gezondheid, ziekenhuizen en andere zorgverleners. De afspraken die we daar maken en de resultaten die we bereiken – betere en beter betaalbare zorg voor vele honderdduizenden mensen – zijn natuurlijk het belangrijkste. In Nederland levert de druk die wij en andere maatschappelijke organisaties uitoefenen ook wat op. Mede onder die druk heeft de Nederlandse overheid besloten om te zetelen in het bestuur van de Global Financing Facility (GFF). Ze hebben daarbij een bedrag vrijgemaakt van 68 miljoen euro voor de komende 5 jaar. De GFF is een initiatief van de VN en de Wereldbank, opgericht in 2015. Het zoekt wereldwijd fondsen om Duurzaam Ontwikkelingsdoel 3 – gezondheid en welzijn voor iedereen – te financieren. Met name in lage- en middeninkomenslanden steunt de GFF overheden om de zorg te organiseren waar de bevolking recht op heeft. Nederland geeft hiermee een belangrijk signaal af. Als je weet dat er jaarlijks 5 miljoen moeders en kinderen sterven aan iets wat makkelijk te voorkomen is, dan weet je ook dat dit soort steun keihard nodig is.

Meer achtegrondinformatie over (het gebrek aan) wereldwijde gezondheidszorg

Lees meer over de gezondheidszorgprogramma’s van Cordaid. Hier lees je meer over Cordaid’s Global Health, Global Access programma (Engels). Tot slot vind je hier meer gegevens van de Wereldgezondheidszorganisatie (WHO) over het stuitende gebrek aan medische zorg in de wereld en de nood aan universele gezondheidszorg (Engels)