Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Noodhulp

Watersnood in Zuid-Soedan. Nijl is humanitaire frontlinie geworden

In Zuid-Soedan ziet klimaatverandering er net wat anders uit dan in Nederland. Nijloverstromingen zetten daar de levens van een miljoen mensen op z’n kop. Onze hulpverleners springen in de bres.

Arem en Bashir van Cordaid moesten laatst zwemmen op de plek waar ze noodhulp verlenen. “Nat worden was geen punt. Maar voor krokodillen en sterke stromingen moet je echt wel oppassen”, laten ze weten via een slechte online verbinding.

Peil van de Nijl zakt niet

Arem Deng werkt als hulpverlener in Bor, een stad in Jonglei State, in het midden van het door oorlog en natuurrampen geplaagde land, waar nu ruim een miljoen mensen in nood verkeren door de Nijloverstromingen.

Jonglei is zowat het epicentrum van de waterramp. Ruim 400.00 mensen, voor het overgrote deel boeren en veehouders, moesten er voor het wassende water op de vlucht slaan. Bashir James coördineert hulp vanuit de hoofdstad Juba, maar gaat ook naar crisislocaties om daar de handen uit de mouwen te steken. Zoals vorige week, in het dorpje Kondei.

 

“Zelfs de oudste mensen die we te hulp snellen zeggen dat deze overstromingen erger zijn dan die van 1962.”

 

Arem Deng, noodhulpverlener van Cordaid

 

“Met een vliegtuig en een truck kom je een heel eind, om hulpgoederen ter plekke te krijgen. Maar die laatste kilometers, die zijn het zwaarst”, legt Bashir uit. “Dan moet je de dekens, stukken zeil, emmers, setjes zeep en coronapreventiemateriaal voor duizenden mensen gewoon met collega’s en vrijwilligers dragen, wadend door het water. Anders kom je er niet.”

Bashir James (l) en Arem Deng (r) in Bor South County, op ongeveer een kilometer van de (eigenlijke) Nijloever .

 

In augustus was het nog een kwestie van kniehoog door het water waden, maar vorige week kwam er toch echt zwemmen aan te pas. Het peil van de Nijl zakt niet.

 

De overstromingen begonnen in de zomer. De Witte Nijl en vele zijrivieren konden de aanhoudende regens niet aan. Iets naar het noorden, in Soedan, steeg het peil van de Nijl zelfs 17,5 meter. Ongekend. Zelfs de piramides van Meroë zijn in gevaar. ‘Historisch’ is een woord dat soms te snel in de mond wordt genomen. Maar niet in dit geval. “Zelfs de oudste mensen die we te hulp snellen zeggen dat deze overstromingen erger zijn dan die van 1962”, zegt Arem.

Alles weg: dorpen, akkergonden, vee

De Nijl is een levensader van landen als Egypte, Soedan en Zuid-Soedan. Maar nu brengt die ader niets dan verwoesting. “Hele dorpen staan onder water. Akkergronden zijn verwoest. Tienduizenden stuks vee zijn verdronken”, legt Bashir uit.

 

“Hoe gek het ook klinkt, maar gebrek aan veilig drinkwater is in overstromingsgebied één van de grootste problemen.”

 

Bashir James, Noodhulpverlener van Cordaid

 

Of en hoeveel mensen er zouden zijn verdronken is onduidelijk. Arem zegt dat hem geen gevallen bekend zijn. “Gelukkig kunnen mensen in deze streek over het algemeen goed zwemmen”, zegt hij.

“Mensen laten alles achter en zoeken hun heil op hoger gelegen plekken. Daar proberen wij ze te hulp te schieten. Op plekken zoals Kondai, op een kilometer afstand van de Nijloever en waar een paar maanden terug een dam brak.”

Twee hulpacties na elkaar

In Zuid-Soedan, waar Cordaid al jaren werkt, onder andere aan betere gezondheidszorg, rampenpreventie en meer veiligheid, zetten onze hulpverleners in augustus en september een eerste noodhulpactie op, voor 12.000 mensen die door het water alles kwijt waren. Met die hulp zorgden we voor noodonderkomens, schoon drinkwater, zeep en andere zaken die nodig zijn voor basishygiëne en om ziekten, ook corona, te voorkomen. Dat gebeurde met geld van de EU. Hier lees je meer over die actie (Engels artikel).

Ontheemde families krijgen onder meer emmers, dekens, tentzeil, zeep en andere noodhulpgoederen. Deze foto is genomen in september, tijdens de eerste hulpactie voor 12.000 mensen.

 

Nu dat geld op is, gaan we door met geld van Nederlandse donateurs. “In Kondai zijn intussen duizenden nieuwe ontheemde families aangekomen. Die krijgen van ons nu ook dezelfde middelen, onder meer om tenten op te zetten en om water te zuiveren zodat het drinkbaar is”, aldus Bashir.

Klimaatverandering? En of!

Op de vraag of deze ellende te maken heeft met klimaatverandering antwoord Arem heel stellig. “En of! De weerpatronen zijn compleet door elkaar geschud de laatste jaren. Met extreme en lang aanhoudende buien die we vroeger niet zagen”, zegt hij.

 

Verzengende droogtes en verwoestende regens doden de aarde. De uitgeputte grond kan het water steeds minder goed absorberen.

 

Al heeft het de laatste weken dan niet geregend, toch zakt het peil van de rivier niet. Dat stijgt alleen maar. “Het mooie weer is misleidend”, aldus Arem. “Want regens in Oeganda en elders die neemt de rivier gewoon mee naar Zuid-Soedan.”

Klimaatverandering betekent in Zuid-Soedan, net als op veel andere plekken in de wereld, dat extreme weersomstandigheden extremer worden en elkaar sneller afwisselen. Verzengende droogtes en verwoestende regens doden de aarde. De uitgeputte grond kan het water steeds minder goed absorberen, waardoor rivieren aanzwellen.

Hulpverleners van Cordaid in gesprek met ouders van ontheemde gezinnen in Kondai.

 

Hierdoor slagen de boeren en ook de grond van hun landbouw- en graasgebieden er steeds minder goed in om de volgende droogte of overstroming het hoofd te bieden. Bovendien, in een acute crisis als de huidige verliezen ze alles in één keer: land, huis, vee, inkomen. Waardoor gezinnen geen enkele reserve meer hebben als de volgende klap zich aandient.

Water verwoest water

Zelfs de o zo schaarse waterbronnen staan nu onder water. Water dat water verwoest, een pijnlijke ironie. Want zelfs als straks het peil van de Nijl zakt, dan nog blijven die drinkwaterbronnen vervuild on onbruikbaar. “Daarom zijn de waterzuiveringstabletten die we nu aan duizenden mensen uitdelen zo belangrijk. Want hoe gek het ook klinkt, maar gebrek aan veilig drinkwater is in overstromingsgebied een van de grootste problemen”, aldus Bashir.

Dat is wat klimaatverandering hier aanricht.

Terurkeren naar wat? Alles is weg

Terwijl nu levensreddende eerste hulp wordt verleend, is het volgens Bashir zaak ook al vooruit te kijken. “We schatten dat de mensen ten vroegste pas in februari of maart pas weer terug kunnen. Tot die tijd gaat het water niet voldoende zakken. Dan hebben ze één maand voordat het volgende regenseizoen begint? Wat dan?”

Mensen trekken weg uit overstroomd gebied. Bor South County, Jonglei State

 

En ook: waarom zouden mensen teruggaan? “Terugkeren naar wat”, vraagt Bashir zich af. “Alles is weg. Daarom is het zaak om met de Zuid-Soedanese overheid, zoveel mogelijk andere hulporganisaties, de VN en andere grote spelers te kijken oplossingen op de lange termijn. “Cordaid is onderdeel van dat netwerk en we kijken dan ook hoe we de taken kunnen verdelen”, legt Bashir uit.

Humanitaire hulp in steeds zwaarder weer

Maar daar knelt de schoen. Want terwijl wereldwijd de rampen elkaar in rapper tempo opvolgen en de klimaatcrisis groter wordt, hebben grote en rijke landen steeds minder over voor noodhulp en ontwikkelingswerk. En de coronacrisis, die zelf al vraagt om meer wereldwijde solidariteit, zet rijke landen alleen maar meer aan om de vinger op de knip van het internationale hulpbudget te houden.

 

“In Jonglei, het zwaarst getroffen overstromingsgebied waar honderdduizenden voor het water zijn gevlucht, zijn maar drie hulporganisaties actief. Cordaid is er één van.”

 

Bashir James

 

Die combinatie van afnemende middelen en toenemende crises heeft een exponentieel effect. Of zoals dit Engelse stuk zegt: een perfecte storm voor ’s werelds meest kwetsbaren.

Dat is nu de stand van zaken in de humanitaire frontlinies van de wereld: steeds minder hulpverleners die steeds meer moeten doen. Hulpverleners zoals Arem en Bashir. “De noodvraag is te groot. In Jonglei, het zwaarst getroffen overstromingsgebied waar honderdduizenden voor het water zijn gevlucht, zijn maar drie hulporganisaties actief. Cordaid is er één van. En als wij, die paar hulpverleners die komen en gaan, al overmand zijn, kun je nagaan hoe het is voor de mensen die we te hulp snellen en die hier maanden en maanden hun hachje moeten zien te redden.”