Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Cordaid

“We zijn samen één familie!” – over de nieuwe encycliek van paus Franciscus ‘Fratelli Tutti’

Terwijl we proberen uit de wereldwijde crisis als gevolg van de coronapandemie te komen, heeft paus Franciscus een aantal belangrijke gedachten met ons gedeeld over hoe we dit zouden kunnen doen. Ook herinnert hij ons eraan dat niemand van ons veilig zal zijn, als we niet allemaal veilig zijn.

Dit is niet de eerste keer dat de paus heeft gesproken over onze onderlinge verbondenheid en verantwoordelijkheid jegens elkaar als één menselijke familie die een gemeenschappelijk huis deelt.

Laudato Si’

Zijn vorige encycliek Laudato Si’, die vijf jaar geleden werd gepubliceerd, was een oproep om te begrijpen hoe de acties die we ondernemen, de keuzes die we maken en onze levensstijl voorbijgaan aan planetaire grenzen, en daarmee alle vormen van leven op deze planeet bedreigen.

Een jaar geleden verzamelde de paus de bisschoppen en andere leiders van de Amazone om de wereld bewust te maken van hoe oud en hedendaags koloniaal en destructief gedrag ten opzichte van het Amazonegebied leidde tot de snelle en dramatische verdwijning van culturen, soorten en mensenlevens.

Hij nodigde ieder van ons uit om te luisteren, om ons open te stellen voor andere waarheden, verhalen en kennis die de inheemse volkeren van het land met ons konden delen, om onze planeet, ons huis en dus de gehele mensheid te beschermen.

 

“Alleen samen kunnen we deze gekwetste wereld genezen.”

Onderlinge verbondenheid

Tijdens de covid-19 pandemie is paus Franciscus verder gegaan met het uitwerken van deze gedachten van onderlinge afhankelijkheid en onderlinge verbondenheid en de relatie tussen onze excessen, ons individualisme en ons nationalisme tegenover het lijden dat we om ons heen zagen.

Alleen samen, zegt hij, kunnen we deze gekwetste wereld genezen. We kunnen uiteindelijk alleen sterker uit deze crisis komen door het bouwen van een cultuur van zorg, verantwoordelijkheid, harmonie, en van naar elkaar luisteren.

Deze nieuwe brief aan de wereld spreekt van solidariteit en broederschap. De brief roept ons op om te denken in termen van universeel algemeen welzijn, om deel te nemen aan een economie die ‘een integraal onderdeel is van een politiek, sociaal, cultureel en populair programma’.

Wie is onze naaste?

De brief zet zijn reflecties voort over het verband tussen hoe we met de aarde en met elkaar omgaan, en radicaliseert het door ons steeds dichter bij onze eigen rol en verantwoordelijkheid te brengen in de manier waarop we met onze ‘naaste’ omgaan. Wie is dan onze naaste? Hij stelt, verwijzend naar de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, dat het niet om de ander gaat. Het gaat over ons. Wij moeten de goede buren zijn.

Stoppen met het bouwen van muren

Paus Franciscus daagt ons uit om te stoppen met het bouwen van muren, van zelfbescherming, nationalisme en isolationisme. Hij roept de multilaterale instellingen op, politici, regeringen, maar ook individuen om een nieuw soort menselijke gemeenschap te vormen.

Hij nodigt ons uit om onszelf toe te staan om open te staan voor de wereld om ons heen, omdat het in de rijkdom van onze diversiteit en de veelheid aan stemmen en ideeën is dat we vrede zullen opbouwen.

Hij schuwt er niet voor terug om alle manieren te benoemen waarop we geen goede buren zijn geweest, geen broeders en zusters van andere naties, andere groepen en volkeren en van de uitgeslotenen in onze eigen samenlevingen.

 

“Onnodige migratie moet worden voorkomen door concrete kansen te creëren om waardig te leven in de landen van herkomst. Maar tegelijkertijd moeten we het recht respecteren om elders een beter leven te zoeken.”

Migranten en vluchtelingen

In twee hoofdstukken gaat hij dieper in op migranten en vluchtelingen. Met hun leven ‘op het spel’, op de vlucht voor oorlog, vervolging, natuurrampen, gewetenloze handel, weggerukt uit hun gemeenschappen van herkomst, moeten migranten worden verwelkomd, beschermd, ondersteund en geïntegreerd.

Onnodige migratie moet worden voorkomen, bevestigt de paus, door concrete kansen te creëren om waardig te leven in de landen van herkomst. Maar tegelijkertijd moeten we het recht respecteren om elders een beter leven te zoeken.

Daarbij wijst de paus op ‘onmisbare stappen, vooral in reactie op degenen die op de vlucht zijn voor ernstige humanitaire crises’: het makkelijker maken van het verlenen van visa; het openen van humanitaire corridors; initiatieven om huisvesting, veiligheid en essentiële diensten te verzekeren; mogelijkheden bieden voor werkgelegenheid en opleiding; gezinshereniging bevorderen; maatregelen om kinderen en jongeren te beschermen; om godsdienstvrijheid te garanderen en sociale inclusie te bevorderen.

Volledig burgerschap

We moeten denken en handelen als menselijke familie: we zijn aan elkaar gegeven en aan elkaar verbonden. De paus roept dan ook op om het concept van volledig burgerschap in de praktijk te brengen en om het discriminerende gebruik van de term minderheden te verwerpen.

Liefde

Eén woord komt telkens terug door de hele tekst heen. Liefde. Liefde voor onze naaste, liefde voor alle mensen, liefde voor cultuur, sociale liefde, politieke liefde, broederlijke liefde.

Terwijl hij de donkere wolken benoemt die boven onze wereld hangen, deelt hij met ons hoe we ze kunnen laten verdwijnen en hoe we ons samen een nieuwe wereld kunnen voorstellen. De enige manier waarop dit kan en zal gebeuren, is als we ons hart openen en samen handelen voor gerechtigheid, waardigheid, solidariteit en het gemeenschappelijke goed.

 

“Deze encycliek is een krachtige stem te midden van de pandemie, groeiende ongelijkheid, conflicten en rassenonrust.”

Nieuwe ideeën

Dat betekent dat nieuwe systemen moeten worden bedacht, nieuwe ideeën moeten worden overwogen, nieuwe wegen moeten worden aangelegd. Vrede zal mogelijk zijn ‘op basis van een mondiale ethiek van solidariteit en samenwerking in dienst van een toekomst die wordt gevormd door onderlinge afhankelijkheid en gedeelde verantwoordelijkheid in de hele menselijke familie’.

Cordaid-directeur Kees Zevenbergen is blij met de nieuwe encycliek: “Paus Franciscus is radicaler dan ooit in zijn boodschap. Het gaat in eerste instantie om onszelf en de verandering die bij onszelf nodig is. Verder is het een aanklacht tegen de politiek die onvoldoende oplossingen biedt voor een ongebreidelde cultuur van individualisme, nationalisme en economische modellen die de zakken van de rijken vullen, ten koste van onze collectieve ‘stilte’ over dringende kwesties zoals wereldwijde armoede en honger, de proliferatie van meer oorlogen en de structuren en systemen die het individu ontmenselijken.”

Hij vult aan: “Terwijl een deel van de mensheid in weelde leeft, ziet een ander deel zijn of haar eigen waardigheid ontkend, geminacht of vertrapt en zijn fundamentele rechten verworpen of geschonden. Deze encycliek is een krachtige stem te midden van de pandemie, groeiende ongelijkheid, conflicten en rassenonrust.”

 

“Solidariteit betekent veel meer dan sporadisch vrijgevig zijn.”

Radicale blauwdruk

De paus veroordeelt de haast om terug te keren naar de politiek ‘als normaal’ – een van eigenbelang en onverschilligheid jegens de benarde situatie van degenen die achterblijven.

Kees Zevenbergen: “Deze encycliek is een radicale blauwdruk voor een post-coronavirus-wereld. Dit is het moment om het raamwerk van onze economische systemen te veranderen, door middel van schuldverlichting voor de armste landen, het verminderen van ongelijkheid en investeringen in lokale, groene, duurzame economische ontwikkeling.”

Solidariteit

De visie van de paus op de toekomst is geworteld in menselijke solidariteit. Zevenbergen: “Solidariteit betekent veel meer dan sporadisch vrijgevig zijn. Het betekent denken en handelen in termen van gemeenschap. Het betekent dat het leven en welzijn van allen voorafgaat aan de toe-eigening van goederen door enkelen. Het betekent ook het bestrijden van de structurele oorzaken van armoede, ongelijkheid, het gebrek aan betaald werk, land en huisvesting, de ontkenning van sociale en arbeidsrechten. Het betekent de confrontatie aangaan, dag in dag uit met de vernietigende effecten van het rijk van geld en macht voor alle mensen en onze planeet.”