Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Weerbaarheid

Zoden aan de dijk in Bangladesh

De Green Soil Bag is een jute zak gevuld met aarde en een mix van zaden. Nederlandse waterschappen gebruiken deze even slimme als simpele uitvinding van de Nederlander Jean Paul de Garde sinds kort om dijkgaten te herstellen: de zak verteert, de wortels verstevigen de dijk en het gras kan worden geoogst. Iets voor Bangladesh, dacht Gerdien Seegers van Cordaid. Ze wilde weten of de zak ook kan helpen om rijstboeren te beschermen tegen overstromingen. Het bewijs daarvoor is nu geleverd.

Samen met de Garde, de TU Delft, Caritas Bangladesh en het Bengaalse ministerie van Landbouw en lokale waterschappen startte Cordaid een proefproject. In het zuidelijke deltagebied liggen nu 50.000 Green Soil Bags. Ze bedekken 10.000 vierkante meter dijk en beschermen drie dorpen tegen overstroming. Met succes is via Cordaid Nederlandse waterexpertise ingezet in het grootste bewoonde deltagebied van de wereld.

Buitenkans

Gerdien Seegers: “De Green Soil Bag is een eenvoudig technologisch product. Met minimale training en zonder dure machines kunnen mensen dit gebruiken. Ideaal voor Bangladesh. In z’n eenvoud is het ook een product waar je partijen zoals overheden en mogelijke geldschieters enthousiast voor kan maken. Toen ik hoorde dat de GSB met succes was getest in een proefpolder langs de A13, heb ik Jean Paul de Garde dan ook onmiddellijk gebeld.”

Met succes is via Cordaid Nederlandse waterexpertise ingezet in het grootste bewoonde deltagebied van de wereld.

Bangladesh heeft veel weg van een gigantisch waddengebied, maar dan met cyclonen en grote overstromingen. “En zonder toezicht of degelijk watermanagement” aldus de Garde. “Dit was een enorme buitenkans om de GSB in te zetten. Bovendien is de jute-industrie in Bangladesh heel groot, dus we konden de zakken goed en goedkoop lokaal laten maken.”

Terwijl de Garde met de TU Delft uitdokteren wat de geschikte zadenmix is voor het tropische en vochtige klimaat van Bangladesh, introduceert Seegers het idee bij Caritas Bangladesh en bij het Bengaalse ministerie van Landbouw. Die zijn enthousiast.

Verzilting

De keuze voor de proeflocatie valt op een strook rivierdijk in Kalapara. Cyclonen en de stuwing uit de Golf van Bengalen teisteren er al jaren de rijstvelden en rivierdijken.

Seegers: “In het gebied waar we aan de slag gingen liggen drie grote dorpen. Door dijkbreuken vermengt zoet water zich met zeewater. Die verzilting is rampzalig voor de rijstoogst. Naast de wateroverlast kampen bewoners daardoor ook met een gebrek aan inkomen.”

Vier weken verblijft de Garde in Kalapara, samen met zijn compagnon Max Fischer en twee studenten van de TU Delft. De Garde: “Het was een tour de force om er te komen. Niet alleen door de slechte wegen, maar vooral door de politieke spanningen in het land. In de aanloop naar verkiezingen werden er aanslagen gepleegd en grote stakingen legden het land lam.”

Schouwspel

Eenmaal in Kalapara wacht hun een verrassing. De Garde: “600 mensen waren bezig met het opruimen van de betonblokken waarmee de dijk oorspronkelijk was aangelegd. Met klei, die ze vervoerden in grote manden op het hoofd, legden ze een nieuwe dijk aan. Ik wist niet wat ik zag. Er kwam geen machine aan te pas.”

“Het was een tour de force om er te komen. Niet alleen door de slechte wegen, maar vooral door de politieke spanningen in het land.”

“Iedereen in de streek, werkers en bewoners, was razend enthousiast over de dijkwerken.”

Als de basis van de dijk er ligt, is het de beurt aan de Green Soil Bags. De Garde: “In Nederland worden de zakken machinaal gevuld en komen er shovels aan te pas. Hier vulden 30 mensen 50.000 lokaal gemaakte jute zakken handmatig met aarde en een lokale zadenmix van o.a. olifantsgras en met twee kleine handmachines stikten we de zakken dicht. Van zonsopgang tot zonsondergang werkten die lui. Ik trainde ze en deed het werk voor. Het was een geweldig schouwspel.”


Olifantsgras kort na het afdekken van de dijk met jutezakken.

Sprietjes

In december 2013 was de dijk in Kalapara hersteld en afgedekt met eindeloze rijen gevulde jutenzakken. Sneller dan verwacht schoot het olifantsgras omhoog. De Garde: “Na twee dagen zag ik de eerste sprietjes. Dat was magisch. In Nederland duurt dat negen dagen. De kans op een duurzame dijk die nog jaren staat is daarmee erg groot geworden. Alles staat of valt nu met de toewijding van lokale bewoners om de dijk te onderhouden. Maar als ik van Caritas hoor hoe de ‘embankment maintenance groups’ uit de dorpen hun best doen, dan ben ik hoopvol. Zelfs de kinderen rennen naar het dorp als een buffel de nieuwe dijk dreigt op te lopen. Betere dijkbewakers heb je niet.”

“Na twee dagen zag ik de eerste sprietjes. Dat was magisch. In Nederland duurt dat negen dagen.”

Bundeling van krachten

Fischer: “Binnenkort komt er een evaluatierapport van de TU Delft. Daar zullen we ook onze lessen uit trekken. Maar de dijk ligt er en het gras groeit, zonder grote machines en met een klein budget heeft de lokale gemeenschap meegebouwd en houdt nu toezicht. We hebben maximaal gebruik gemaakt van lokale landbouwdeskundigheid. We hebben vakkennis kunnen uitwisselen met vakmensen van Caritas Bangladesh, met de lokale waterschappen en deskundigen van de overheid. Al die zaken maken het project voor ons nu al een groot succes. ”


De dijk op 1 februari, een maand na aanleg.

Seegers: “Door een bundeling van krachten hebben we iets innovatiefs en tastbaars neergezet waar ruim 3000 mensen die leven in de meest moeilijke omstandigheden langdurig profijt van hebben. Dat is gelukt omdat Cordaid partijen bij elkaar heeft gebracht: lokale bewoners, universiteiten uit Nederland en Bangladesh, Caritas Bangladesh, overheden en slimme ondernemers als de Garde en Fischer.”

“Waar we aan denken is om in de toekomst van grote polders kleinere te maken en dat kan ook met de Green Soil Bag.”

Toekomst

Wat is de toekomst van de Hollandse jutezak in Bangladesh? Seegers: “We kunnen nooit alle rivierdijken in Bangladesh gaan herstellen met de GSB. Waar we wel aan denken is om van grote polders kleinere te maken en dat kan ook met deze oplossing. Nu zijn polders zo groot dat ze én niet door lokale dorpen kunnen worden onderhouden én als ze overstromen dan is de schade niet te overzien. Maak je ze kleiner dan is beheer en onderhoud te behappen voor één of twee dorpen. Bovendien blijft de schade beperkt in geval van nood. Op die manier bestrijd je de verzilting van de rijstvelden beter. Met Bengaalse landbouwspecialisten en Nederlandse universiteiten onderzoeken we nu hoe we dat praktisch kunnen aanpakken. En wellicht komt de Green Soil Bag heel goed van pas bij die polderwerken. Dat ze ook hier hun werk doen weten we nu. Daarnaast is het zaak dat rijstboeren hun productie kunnen verbeteren en dat ze de oogst uit die ontzilte polders beter kunnen verkopen. Ook daar werken we aan.”

Lees meer over het project.

Lees de blog van de TU Delft studenten die meereisden met Jean Paul de Garde en Max Fischer.

Of ga naar www.greensoilbag.com.