Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Gezondheidszorg in Irak
Gezondheidszorg

Gezondheidszorg in Irak voor gevluchte Yezidi bevolking

Wat gebeurt er als 5500 ontheemden neerstrijken in een dorp van 1500 bewoners? Het gebeurde in Seje, een dorp in het noorden van Koerdistan. De gezondheidszorg kan de toestroom van Yezidi’s die vluchtten voor IS niet aan. Cordaid opent er binnenkort een eerstelijns gezondheidscentrum.

Met een boogje om Mosul trekken we naar het noorden van Koerdistan, naar het dorp Seje, niet zo ver van de Turkse grens. Het ligt in het goevernoraat van Duhok. Onderweg stoppen we eerst om een kijkje te nemen in het enige noodhospitaal in de stad Duhok, een stad van 350.000 inwoners, op nauwelijks 30 kilometer van de frontlijn. Hoofdarts en adjunct-directeur van het hospitaal is Ihsan Abdullah. Hij verdeelt zijn tijd tussen het het runnen van het ziekenhuis en het opereren van gewonde burgers en  soldaten – Koerdische, Iraakse en ja, ook IS soldaten.

Op weg naar Duhok en Seje, met vlnr Cordaid-medewerkers in Koerdistan: Dyar Khosnaw, Hiran Ali en Lavigne Putrus.

“Schotwonden, afgerukte benen… we zien het hier allemaal”

“We hebben te weinig middelen en mensen om de gewonde soldaten en burgers te behandelen”, legt hij uit. “Schotwonden, granaatscherven, benen en armen die zijn afgerukt door zelfmoordaanslagen… we zien het hier allemaal. Bovendien zit Duhok vol ontheemden. Velen van hen zijn Yezidi’s die uit Sinjar zijn gevlucht. Ook zij komen bij ons aankloppen.”

Dr Ihsan Abdullah in het noodhospitaal van Duhok.

Vóór 2014 – het jaar waarin IS het nabijgelegen Mosul innam – opereerden artsen dagelijks ongeveer 15 patiënten in het relatief kleine ziekenhuis. “Dat aantal is meer dan verdubbeld”, aldus Abdullah.

Ingestorte economie treft ziekenhuizen hard

Maar de druk zit niet enkel in de patiëntenaantallen. “Door de oorlog is de economie ingestort en kampen we met een financiële crisis. Wij kunnen ons personeel amper betalen. En er is een tekort aan alles, van naalden en hechtingsdraad tot medische apparatuur.” Het grootste probleem is het gebrek aan basisgeneesmiddelen. “Dat kost echt levens”, legt Ihsan Abdullah uit. “Van de 20 soorten antibitotica die nodig zijn, hebben wij er 2.”

De druk is extra groot omdat ziekenhuizen in de buurt van Mosul spoedpatiënten doorverwijzen naar het noodhospitaal van dr Abdullah. “Door de belegering van Mosul worden zij nog zwaarder belast. Bovendien hebben ze niet de intensive care units zoals wij die hier hebben. Dus de afspraak is dat zij patiënten doorverwijzen naar ons.”

“Van de 20 soorten antibitotica die nodig zijn, hebben wij er 2.”

Dr Ihsan Abdullah, noodhospitaal Duhok 

En zo, als gevolg van de oorlog, spoelt  het éne medische centrum of ziekenhuis over in het andere, over heel Koerdistan.

De Tigris oversteken

In één van de behandelkamers van dr Abdullah’s ziekenhuis ligt Berivan, een Yezidi-meisje van 18. Ze heeft een acute nierontsteking. In korte zinnen vertelt ze haar verhaal, met haar moeder aan haar zij. “Ik kom Sinjar. In 2014 moesten we te voet vluchten voor IS. We staken de Tigris over.” Al drie jaar leeft ze met haar familie in een opvangkamp in Duhok. “We weten niets van thuis. We weten niet of ons huis nog bestaat.” Op de vraag hoe het leven in het kamp is, antwoordt ze “Oké”. Ze wil niet praten. Ze wil vooral af van de pijn af in haar buik.

Veel mensen in hier in Koerdistan kampen met nierproblemen door de slechte kwaliteit van het drinkwater. Daarom werkt Cordaid ook aan betere drinkwatervoorzieningen in Noord-Irak.

En zo, als gevolg van de oorlog, spoelt  het éne medische centrum of ziekenhuis over in het andere, over heel Koerdistan.

Het dorp oogt rustig, maar schijn bedriegt

Iets ten oosten van Duhok stad ligt Seje, een klein en van oorsprong christelijk dorp. Het oogt rustig op de dinsdagmiddag dat we er  binnenrijden. De meeste mannen zijn of aan het werk, of op zoek naar werk. Vrouwen en kinderen zitten binnen. Het lijkt een dorp als een ander. Maar schijn bedriegt. Na de opmars van IS in 2014 is dit dorp op z’n kop gezet en uit z’n voegen gebarsten. En het enige gezondheidscentrum dat er was – en dat ook de omliggende dorpen bediende – is korte tijd geleden gesloten. De overheid heeft niet de middelen om het weer op te starten.

Yezidi’s, de meest vervolgde minderheid

Yezidi’s – één van de door IS meest gehate en meest vervolgde minderheden – trokken in augustus 2014 met duizenden de bergen in om aan de dood te ontsnappen, nadat IS Sinjar, hun belangrijkste stad, had ingenomen en 2000 Yezidi inwoners had afgeslacht.

Maandenlang zaten vluchtende Yezidi’s vast op de berg Sinjar in het goevernoraat van Ninive, ten zuiden van Duhok. Wie kon trok uiteindelijk naar veiliger oorden. En zo gebeurde het dat 5500 Yezidi’s een onderkomen vonden in het dorp Seje. Ze trokken in bij verwanten, in huurwoningen, in opvangkampen met containerwoningen of tenten.

“Mijn droom is om weer naar huis te gaan”

Qovan, een jongen van 16, is één van hen. Voor we hem aanspreken staat hij met een luchtbuks te schieten op vogeltjes iets verderop in de heuvels. Hij woont nu ruim twee jaar in Seje. “Twee dagen voor IS ons dorp binneviel zijn we gevlucht. Gelukkig waarschuwden Koerdische Peshmerga-soldaten ons net op tijd voor de komst van IS.”


De 16 jaar oude Qovan.

Qovan gaat niet meer naar school. “Ik zou wel willen, maar er is hier in Seje geen school. Hopelijk kan ik vanaf volgend jaar op en neer naar Duhok om daar les te volgen.” Hij lacht als we vragen hoe hij het vindt in Seje. “Ik weet niet wat ik ervan moet vinden. We wonen hier in een huis zonder meubels. Mijn droom is om weer naar huis te gaan. Ooit.”

Gelukkig waarschuwden Koerdische soldaten ons net op tijd voor de komst van IS.

Qovan, 16 jaar, gevlucht voor IS

“6 maanden zaten we vast op de berg Sinjar”

Wat verderop staat Omar. Hij studeert psychologie in Duhok. Lavigne Putrus, Cordaid’s gezondheidsdeskundige in Koerdistan en zelf arts, stelt hem wat vragen. Hij neemt rustig de tijd om die te beantwoorden. “Toen IS ons omsingelde zijn we de berg bij Sinjar op gevlucht. Daar zaten we 6 maanden vast. We konden geen kant op en leefden van het voedsel dat uit vliegtuigen werd gedropt”, legt hij uit. Vijf maanden geleden verliet hij Sinjar.

We leefden van het voedsel dat uit vliegtuigen werd gedropt.

Omar, een student die nu in Seje verblijft

Inmiddels is de Yezidi-stad weer heroverd op IS. Omar’s huis is nog intact, maar de stad zelf ligt volgens hem grotendeels in puin. Om zijn studie psychologie verder te kunnen zetten, moest Omar Sinjar verlaten. Uiteindelijk vond hij een plek in Seje, waar een christelijke familie hem en vijf andere Yezidi vluchtelingen gratis onderdak bood. Zijn nieuwe faculteit in Duhok is van hieruit goed te bereiken.


Lavigne Putrus en Omar.

Enige gezondheidscentrum voor 7000 mensen sloot deuren

Een maand geleden sloot het eerstelijns gezondheidscentrum van Seje haar deuren. De organisatie die het centrum runde, besloot te vertrekken. De lokale overheid heeft de middelen niet om het over te nemen. Dat is een ramp voor het uit zijn voegen gebarsten dorp. Omar legt het zo uit: “Wie ziek is moet al snel 20.000 Iraakse dinar neerleggen om met een taxi naar het ziekenhuis in Duhok te kunnen gaan. En dan heb je de medicijnen nog niet betaald. Vluchtelingen kunnen zich dat niet veroorloven. Dus gaan ze minder snel naar een dokter, waardoor hun gezondheid verder achteruitgaat.”

Het is een ramp voor het uit zijn voegen gebarsten dorp.

Cordaid springt in

Om iedereen toegang te geven tot basisgezondheidszorg – gevluchte Yezidi’s én de oorspronkelijke bewoners van Seje – springt Cordaid in. Lavigne Putrus: “Binnenkort werken hier met onze steun twee artsen, twee verpleegsters, een apotheker, een vaccinatie- en twee voedingsdskundigen. We zorgen dat medicijnen op voorraad zijn. Mensen kunnen hier dan terecht voor alle en basisbehandelingen en consultaties. We gaan de bevolking ook inenten, met name kinderen, om de uitbraak van ziektes als mazelen te voorkomen. 110 Yezidi kinderen in Seje bleken na onderzoek ondervoed te zijn. Daarom gaan we ook voedingssuplementen aanbieden.”

Kinderen gaan we inenten om de uitbraak van ziektes als mazelen te voorkomen.

Dr Lavigne Putrus, Cordaid’s gezondheidsdeskundige in Noord-Irak

Spoedgevallen kan het centrum in Seje niet zelf behandelen. “Maar die zullen we doorverwijzen naar ziekenhuizen in de streek, zoals het noodziekenhuis in Duhok”, legt Putrus uit.


Dr Lavigne Putrus voor het nu nog verlaten gezondheidscentrum in Seje.

Druk op de zorg iets minder groot

Die doorverwijzingen zijn van groot belang. Maar minstens even belangrijk is de filter-functie van een goed draaiende kliniek in een dorp als Seje. Want als mensen daar voor eerstelijnshulp terecht kunnen, raken ziekenhuizen als die in Duhok minder snel overvol. En zo wordt de druk op de zorg als gevolg van de oorlog iets minder ondraaglijk.


Help mee aan betere gezondheidszorg in Irak

Doneer nu

Ontwikkelingshulp projecten

School in Noord-Irak
Onderwijs Irak

Weer naar school in Noord-Irak

Onlangs opende een derde school in Noord-Irak met steun van Cordaid haar deuren. Net als de vorige twee in een gebied dat twee jaar door IS was bezet. Hoe een dorp langzaam weer opstaat uit…

Alle projecten

Ontwikkelingshulp nieuws

Nieuws overzicht