Yuliia’s verhaal: een schooltas vol hoop voor kinderen in Oekraïne

Yuliia Prudnyk is coördinator van de ‘Actie Schooltas’ bij onze partnerorganisatie Caritas Oekraïne, waarbij kinderen een tas met praktische schoolspullen en psychologisch hulpmateriaal krijgen. Ze vertelt wat het betekent om als kind op te groeien in oorlogstijd.    

“Afgelopen nacht was een van de zwaarste die Kyiv in de afgelopen vier jaar heeft meegemaakt. Vanmorgen las ik de verhalen van mensen die tijdens de explosies schuilden in metrostations. Vooral de beschrijvingen van angstige kinderen, hun tranen en de muren die letterlijk trilden door de inslagen, raakten me diep.”

Opgroeien tussen luchtalarmen en schuilkelders

“Voor veel Oekraïense kinderen is oorlog inmiddels hun dagelijkse werkelijkheid geworden. Luchtalarmen tijdens de les, onderbroken nachten, uren in schuilkelders en voortdurende onzekerheid horen bij hun leven. Inmiddels brengen zij ongeveer 900 uur per schooljaar door in schuilkelders. In zo’n situatie kan een eenvoudige rugzak met zorgvuldig gekozen materialen veel meer betekenen dan alleen praktische hulp.”

“Wat mij misschien nog wel het meest heeft geraakt, is hoe sterk kinderen zich kunnen hechten aan juist de kleinste voorwerpen in de rugzak. Een sensorisch speeltje, stickers, een armbandje, een spelletje of een kaartje met eenvoudige ontspanningsoefeningen. Zulke kleine voorwerpen geven houvast en kunnen helpen om beter met angst en spanning om te gaan.” 

“We kunnen de oorlog niet wegnemen, maar we kunnen kinderen helpen sterker te staan”

Een rugzak die meer geeft dan schoolspullen

“Het doel van de ‘Actie Schooltas’ is niet om de oorlog weg te nemen – dat kunnen we niet. Wel willen we kinderen eenvoudige hulpmiddelen geven waarmee zij zich veiliger voelen en beter leren omgaan met stress. 

De psychologische inhoud van de rugzak is daarom niet alleen ontwikkeld door volwassenen. We hebben vooral geluisterd naar kinderen zelf: wat geeft hen troost? Wat helpt hen om weer rustig te worden? En wat zorgt ervoor dat ze, ondanks alles, nog steeds nieuwsgierig kunnen zijn, kunnen spelen en zich even gewoon kind kunnen voelen?

Voor mij persoonlijk is dit project een voortdurende herinnering aan hoe belangrijk kleine momenten van normaliteit en emotionele veiligheid zijn. Het laat ook zien dat psychosociale hulp niet altijd groots of klinisch hoeft te zijn. Soms begint die met iets heel eenvoudigs: kinderen het gevoel geven dat ze zelf iets kunnen doen. Dat ze weten hoe ze kunnen handelen wanneer stress toeslaat, in plaats van te verstijven. Dat ze kleine routines en hulpmiddelen hebben die hen helpen om weer grip te krijgen op de situatie.”

“Wat mij het meeste zorgen baart als ik aan Oekraïense kinderen denk, is niet alleen de directe impact van de oorlog, maar vooral de gevolgen van jarenlang leven onder voortdurende stress. Veel kinderen brengen inmiddels ongeveer 900 uur per schooljaar door in schuilkelders. Hun slaap, onderwijs, spel, concentratie, maaltijden en gevoel van veiligheid worden steeds opnieuw onderbroken. Lange tijd leefde de hoop dat de enorme veerkracht en het aanpassingsvermogen van kinderen hen zouden beschermen tegen de zwaarste gevolgen. Maar steeds meer onderzoeken en praktijkervaringen laten zien dat langdurige blootstelling aan stress inmiddels diepe sporen nalaat. Hun emotionele welzijn, concentratievermogen, leerprestaties en mentale gezondheid worden sterker beïnvloed dan velen aanvankelijk hadden verwacht.

Juist daarom geloven wij dat praktische en toegankelijke psychosociale hulpmiddelen op school steeds belangrijker worden. Niet ieder kind heeft immers een volwassene in de buurt die hen kan helpen met deze stress om te gaan. En soms zijn ouders of leerkrachten zelf zo uitgeput dat zij die steun op dat moment niet meer kunnen bieden.”

Kinderen helpen hun gevoel van controle terug te vinden

“Daarom hebben we een praktisch stappenplan ontwikkeld voor tijdens luchtalarmen en het verblijf in schuilkelders. Het helpt kinderen om in spannende situaties rustig te blijven, beter om te gaan met hun gevoelens en vertrouwen te houden in wat ze wél kunnen doen.

Voor mij is dit geslaagd als kinderen deze oefeningen vanzelf gaan gebruiken: als ze zichzelf beter kunnen kalmeren, elkaar ondersteunen en minder stress ervaren tijdens herhaalde alarmsituaties.”

“Als moeder én vanuit mijn werk, waarin ik mij al jaren bezighoud met de gevolgen van oorlog voor mensen en de impact daarvan op kinderen, denk ik veel na over de mentale gezondheid en veerkracht van jonge mensen. Toch werd dit project pas echt persoonlijk voor mij na een gesprek met mijn jonge nichtje. Ze vertelde dat ze Oekraïense literatuur moeilijk vond, omdat die “altijd zo verdrietig en tragisch” is. Dat raakte me. Onze geschiedenis kent veel pijn, verlies en strijd, en dat zie je terug in onze literatuur.” 

Niet de oorlog bepaalt wie zij worden

“Toen besefte ik dat we onze geschiedenis niet kunnen veranderen. Ook de oorlog kunnen we nu niet stoppen. Maar misschien kunnen we wél veranderen hoe kinderen zichzelf ervaren binnen die geschiedenis.

Ik hoop dat deze generatie niet opgroeit met het gevoel slachtoffer te zijn, maar met het vertrouwen dat zij, ondanks alles, veerkrachtig zijn, keuzes kunnen maken en elkaar kunnen steunen. We kunnen de oorlog niet uit hun leven wegnemen. Maar we kunnen wel helpen voorkomen dat angst en machteloosheid hun identiteit gaan bepalen.”