Na de verwoestende overstromingen die hele dorpen hebben bedolven, breidt Cordaids lokale partner in Nepal de noodhulpactiviteiten nog altijd uit. Arpana Karki, programmacoördinator bij Caritas Nepal, vertelt over de hulpverlening tot nu toe, de acute noden ter plaatse en hoe gemeenschappen zich staande houden. ‘Er is overal modder.’

Op 26 augustus brak een gletsjermeer in de Himalaya door zijn natuurlijke oevers, in wat bekend staat als een uitbarstingsvloed: het plotselinge vrijkomen van water, ijs en gesteente wanneer een meer dat door gletsjerpuin werd afgedamd het begeeft, en er een muur van water en modder de vallei instort. Caritas Nepal kwam direct in actie en levert onder andere voedsel, water, kleding, hygiëneproducten, tenten, dekens, keukenspullen, lampen op zonne-energie en benodighdheden voor onderwijs.

Hadden mensen een ramp als deze verwacht?
‘Het risico was wel bekend. We wisten dat er meer dan 2.000 gletsjermeren in Nepal liggen, waarvan er 21 zijn aangemerkt als potentieel risicovol voor een doorbraak. Toch beschouwden we dat altijd als een ver-van-mijn-bedshow, iets wat ooit zou kunnen gebeuren. Nu is het gebeurd en de impact is zeer verontrustend. De vraag is niet meer óf, maar wanneer de volgende doorbraak komt en of we daarop voorbereid zullen zijn.’

Hoe beschrijven mensen wat er is gebeurd?
‘Mensen hebben moeite om woorden te vinden die recht doen aan wat ze hebben meegemaakt. Sommigen vergeleken het met een tsunami, anderen met een vulkaanuitbarsting. De beschrijvingen lopen uiteen, maar ze laten allemaal zien hoe overweldigend de gebeurtenis was.’

Wat deden jullie direct na de ramp?
‘We hebben gelijk de coördinatie met lokale partners opgepakt. Op de tweede dag gingen onze medewerkers op pad met voedsel en andere hulpgoederen en bezochten we de opvangcentra voor ontheemden om mensen daar in hun behoeften te voorzien.’

Hoeveel mensen zijn nog altijd verstoken van hulp?
‘Dat zijn meer dan 2.000 huishoudens. Mensen in stedelijke gebieden hebben toegang tot wegen en hebben hulp ontvangen, maar veel dorpen zijn helemaal niet via de weg te bereiken. De enige optie is dan de helikopter. We willen ongeveer 350 huishoudens in de heuvels bereiken met voedsel en andere hulpgoederen. Zij vertelden dat ze nog maar voor één of twee dagen te eten hadden.’

Hoe gaan mensen om met alle verwoesting?
‘Overal ligt nu modder, van iets minder dan een meter tot soms wel vijf, zes meter diep, binnen en buiten de gebouwen. Het opruimen van puin is een van de eerste stappen in het herstel. Ik had een overleg met de afdeling Rampenbeheer van de overheid en we hebben afgesproken dat we ons eerst richten op het vrijmaken van scholen, gezondheidscentra en woningen, zodat mensen het leven weer kunnen oppakken. De bevoorrading is ook erg lastig; je ziet vrachtwagens vastlopen in de modder, en dan is het ook nog eens regenseizoen.’

Ook een konvooi van Caritas kwam achttien uur vast te zitten. Wat is er gebeurd?
‘Een van onze teams vertrok met meerdere vrachtwagens vanuit ons kantoor in Kathmandu, op weg naar Nuwakot. Ze vervoerden vooral droge voeding, rijst, linzen en andere hulpgoederen. Ze vertelden me dat de wegen in erbarmelijke staat waren. Het regende hard en we waren bang voor het risico op grondverschuivingen. Ze moesten onderweg overnachten en zijn de volgende ochtend verder gereden. Toen ze eindelijk aankwamen, werden ze met open armen ontvangen. Telkens als ik belde, zeiden de hulpverleners: “Maak je geen zorgen!” Ze bleven zo positief, ook al hadden ze zelf amper gegeten. Hun eerste vraag was wanneer ik ze op de volgende rit zou sturen. Ze stonden alweer te popelen om terug te gaan.’

Welke trauma’s zie je ter plaatse, met name bij vrouwen en kinderen?
‘Mijn team in Rasuwa vertelde me dat daar 56 weeskinderen zijn, allemaal samengepropt in één kamer. We bespraken hoe we hen kunnen ondersteunen: met voedsel en andere hulpgoederen, en door een extra kamer te huren. Er moet ook een leerkracht of verzorger bij komen die hen kan begeleiden. Iemand moet ook voor hen koken. Ik denk niet dat de overheid zo snel een weeshuis kan opzetten. We weten nog niet hoeveel wezen er in de andere dorpen zullen zijn. Het trauma is nog zeer vers, vooral bij de vrouwen, van wie velen hun man, hun kinderen en hun bezittingen hebben verloren.

‘Ze kunnen het nog niet echt verwerken. Op dit moment is hun prioriteit om een veilige plek te vinden. Het zal tijd kosten voordat ze goed kunnen rouwen. We hebben video’s gezien van kinderen aan wie wordt gevraagd waar hun ouders zijn. Ze vertellen dat die zijn meegesleurd door de rivier. Ze weten dat er iets is gebeurd, maar begrijpen het nog niet helemaal. Ze proberen nog te bevatten wat het betekent om geen ouders meer te hebben. Dat besef komt later, wanneer de eerste schok is weggeëbd en de werkelijkheid doordringt.’

Wat doet Caritas voor deze kinderen?
‘We organiseren verschillende activiteiten, zoals het geven van goede voeding en openstellen van tijdelijke leslokalen, omdat veel scholen beschadigd zijn en de wederopbouw tijd zal kosten. We hebben ongeveer twintig van dit soort noodlokalen gepland, met psychosociale begeleiders en leerkrachten, en we ondersteunen de kinderen met bordspellen en speelgoed, zodat ze kunnen spelen, plezier kunnen hebben en een beetje het gewone leven kunnen ervaren met vriendjes en leerkrachten terwijl ze verwerken wat er is gebeurd.’

Als je één boodschap zou hebben voor de internationale gemeenschap, wat zou die zijn?
‘Die zou simpel zijn: kom niet alleen wanneer de ramp al heeft plaatsgevonden. We hebben steun nodig om te herbouwen, maar we moeten ons ook voorbereiden op de volgende ramp en zorgen voor vroegtijdige waarschuwingssystemen die levens kunnen redden. Onze gemeenschappen moeten deel uitmaken van langetermijnontwikkeling en niet vergeten worden zodra de krantenkoppen verdwijnen en de noodsituatie voorbij is. Ze verdienen de kans om te herstellen, sterker terug te bouwen en beter voorbereid te zijn op wat komen gaat. Niemand mag aan zijn lot worden overgelaten.’

Wat heeft Nepal nodig om de toekomst met minder angst voor natuurrampen tegemoet te treden?
‘Het is altijd beter om je voor te bereiden dan te wachten tot een ramp zich al heeft voltrokken en dan pas te reageren. Maar vroegtijdige waarschuwing heeft alleen zin als mensen die ook op tijd ontvangen, begrijpen wat die betekent en weten welke actie ze moeten ondernemen. Ook de overheid speelt een belangrijke rol in planning en zonering. We weten dat sommige gletsjermeren een risico kunnen vormen en er zijn gebieden waar geen huizen gebouwd zouden moeten worden. We hebben duidelijke risicozones en betere planning nodig, zodat gemeenschappen niet in gevaar worden gebracht.

Organisaties zoals de onze kunnen bijdragen door gemeenschappen te helpen zich voor te bereiden, te oefenen en preventief actie te ondernemen voordat een ramp toeslaat. Uiteindelijk moeten we ervoor zorgen dat minder mensen onvoorbereid worden getroffen.’

Wat betekende de solidariteitsboodschap van paus Leo voor jou en je gemeenschap?
‘We waren zeer geraakt door zijn woorden en gebeden voor Nepal. De financiële steun die erop volgde, had voor ons een grote symbolische waarde. We ontvangen dit soort steun niet vaak, dus het betekende veel voor ons. We zijn zeer dankbaar, niet alleen aan paus Leo, maar ook aan het Caritas-netwerk, dat ons in deze moeilijke tijd ongelooflijk heeft gesteund. Die solidariteit heeft de mensen hier eraan herinnerd dat ze niet er niet alleen voor staan.’

Door Susan Dabbous, redacteur bij Caritas Internationalis