Kamuyat en Esther uit Oeganda gooien het roer om met viskweek

In het oosten van Oeganda is werk schaars. Zeker voor vrouwen is het moeilijk om een eigen inkomen op te bouwen. Viskweek biedt kansen, maar wordt nog vaak gezien als mannenwerk. Via het WeWork-project van Cordaid leerden Kamuyat Tugane (26) en Esther Nawandije (30) het vak van viskweker. Ze vertellen hoe ze voortaan in hun eigen vijvers vissen.

Vrouwen zoeken duurzaam werk in Oeganda

Kamuyat Tugane (26) en Esther Nawandije (30) uit Oeganda weten allebei wat het betekent om hard te moeten werken om rond te komen. Kamuyat, moeder van twee kinderen en opgeleid als kleermaker, merkte dat ze in haar kleine dorp te weinig klanten had om haar gezin te kunnen onderhouden. ‘Er waren maar weinig klanten’, vertelt ze. ‘Ik verdiende slechts 5.000 Ugandese shilling (1,80 euro) per maand, terwijl ik voor mijn kinderen moest zorgen en het inkomen van mijn man moest aanvullen.’

De financiële druk maakte haar kwetsbaar voor uitbuiting. ‘Ik had veel schulden. Zelfs eenvoudige kosten, zoals vervoer, waren een probleem. Mannelijke motortaxichauffeurs maakten soms misbruik van onze kwetsbare positie om meisjes in onveilige relaties te lokken.’

Voor Esther lag de uitdaging in het onderhouden van een groot gezin. Ze verbouwde maïs en tomaten voor eigen gebruik en verkoop, maar de lokale afzetmarkt was beperkt. Daardoor was het moeilijk om voor haar zes kinderen te zorgen. ‘De meeste banen die ik vond, waren ver van huis. Dat was niet te combineren met een jong gezin’, vertelt ze. ‘Mijn man stond er zelfs afwijzend tegenover dat ik ver van huis zou werken. Hij zei dat als ik wilde werken, ik alle kinderen maar mee moest nemen.’

Viskweek: van mannenwerk naar nieuwe kans

Voor beide vrouwen leek viskweek lange tijd volledig buiten bereik. Kamuyat vertelt dat viskweek in haar gemeenschap werd gezien als mannenwerk. ‘Ik dacht nooit dat een vrouw hierin succesvol zou kunnen zijn. In mijn dorp had ik zelfs nog nooit een vrouw vis zien verkopen. We konden ons niet voorstellen dat we zelf vijvers zouden graven; dat leek simpelweg niet haalbaar.’

Voor Esther betekende de training van het WeWork-project een omslagpunt. ‘Ik wist niet dat je vis kon kweken. Ik dacht dat vis alleen uit het meer kwam en ik was opgegroeid met het beeld dat alleen mannen visten. Door deze training ben ik heel anders naar de hele visketen gaan kijken.’

Kamuyat en Esther leren het vak

Via praktijkgericht leren bij Kamos Agro Fish Farm hebben beide vrouwen praktische vaardigheden opgedaan. Zo leerden ze vissen te sorteren met manden en schepnetten. Met deze technieken kunnen ze vissen op grootte indelen en verschillen beter beoordelen, waardoor ze hun verkoop beter kunnen plannen. Ook leerden ze hoe ze kooien maken die speciaal zijn ontworpen voor viskweek.

Dat werk vraagt om precisie en geduld. ‘In het begin dachten we dat alle netten op dezelfde manier werden genaaid’, vertelt Kamuyat. ‘Al snel ontdekten we dat verschillende soorten netten ieder hun eigen techniek vereisen. Het werk vraagt om uiteenlopende vaardigheden en ik ben blij dat ik daardoor veel meer heb geleerd.’

Een eigen inkomen door viskweek

Bij Kamos leerden de vrouwen ook over duurzaam en waardig werk. Daarbij kregen ze aandacht voor de minder aantrekkelijke kanten van het werk, zoals afval, en leerden ze creatieve manieren om daarmee om te gaan. Zo ontdekten ze mogelijkheden om reststukken van plastic buizen, touwen en netten die bij het maken van kooien overblijven opnieuw te gebruiken. Daarmee wordt de productie duurzamer en milieubewuster.

De eerste resultaten zijn inmiddels zichtbaar. Esther, die al in 2007 droomde van een eigen bedrijf in de viskweek, heeft inmiddels twee vijvers gegraven en daarin 300 jonge vissen uitgezet. ‘Deze praktijkgerichte opleiding had voor mij niet op een beter moment kunnen komen’, zegt ze.

Ook Kamuyat heeft inmiddels twee eigen vijvers aangelegd: één voor tilapia en één voor meerval. Ze zag dat er in Kamuli veel vraag is naar deze vissoorten.

‘Er is zoveel dat we kunnen bereiken’

Esther hoopt dat andere jongeren landbouw en viskweek ook gaan zien als een serieuze mogelijkheid om een inkomen op te bouwen. ‘Sta open om te leren. Er is zoveel dat we kunnen bereiken. Mijn droom is om succesvol te worden in de viskweek en daarmee veel meer jongeren te inspireren om in de landbouwsector aan de slag te gaan.’

Kamuyat heeft een boodschap voor andere vrouwen die een vergelijkbare stap overwegen. ‘Leer vaardigheden waarmee je inkomen kunt verdienen. Dat maakt het leven een stuk makkelijker. Begin bijvoorbeeld als vrijwilliger bij iemand die al in deze sector werkt. Je zult er geen spijt van krijgen!’