Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN

Een monument voor omgekomen vluchtelingen op weg naar Europa

Migratie-expert Bob van Dillen was vorige maand aanwezig bij de onthulling van een monument voor omgekomen vluchtelingen. Het kunstwerk is vernoemd naar een gedicht van T.S. Eliot, ‘The Hollow Men’. “Wie zijn die ‘lege mensen’”, vraagt van Dillen zich af in deze blog. “Zijn dat degenen die verdwenen zijn, of degenen die dat hebben laten gebeuren?”

Op 22 april kapseisde een boot met ongeveer 130 opvarenden voor de kust van Libië. Een schip van SOS Mediterranee en een aantal koopvaardijschepen voeren naar het gebied, waar de golven een hoogte tot 6 meter bereikten. Een tiental lichamen werd drijvend in zee gezien in de buurt van waar het schip omsloeg. Er werden geen overlevenden aangetroffen.

Paus Franciscus reageerde ontsteld. Op het Sint-Pietersplein zei de paus die zondag dat we ons allemaal moeten schamen, en bij onszelf te rade gaan hoe deze tragedie heeft kunnen gebeuren. “Het zijn mensen, het zijn mensenlevens, die twee dagen lang tevergeefs om hulp hebben gesmeekt, hulp die niet is gekomen. Broeders en zusters, laten we ons allemaal vragen stellen over deze zoveelste tragedie. Het is een tijd van schaamte. Laten we bidden voor deze broeders en zusters, en voor zovelen die blijven sterven op deze dramatische reizen. Laten we ook bidden voor hen die kunnen helpen, maar liever de andere kant opkijken. We bidden in stilte voor hen.”

Dodelijkste migratieroute ter wereld

De eerste maanden van dit jaar, tot medio mei, verdronken bijna 700 vluchtelingen in de Middellandse Zee. De meesten van hen probeerden Europa te bereiken vanuit Libië. De Middellandse Zee blijft daarmee de meest dodelijke migratieroute ter wereld. In juni 2018 publiceerde The Guardian in een speciale bijlage de lijst van 34.361 verdronken mannen, vrouwen en kinderen in de voorafgaande 20 jaar. Een lijst die jaarlijks maar blijft groeien. Vooral dit jaar nemen de aantallen weer snel toe.

“Laten we bidden voor deze broeders en zusters, en voor zovelen die blijven sterven op deze dramatische reizen. Laten we ook bidden voor hen die kunnen helpen, maar liever de andere kant opkijken. We bidden in stilte voor hen.”  – Paus Franciscus

In een statement van Caritas werden met name de autoriteiten in Italië, Malta en Libië beschuldigd van onverschillig wegkijken, van niet reageren op alarmsignalen en het bewust laten verdrinken van deze mensen. Maar ook van een gebrek aan politieke wil om de oorzaken van gedwongen migratie aan te pakken. Om de rechten van migranten en vluchtelingen te beschermen. Om veilige en legale migratieroutes te creëren en om hen waardig op te vangen in onze samenleving.

Europa verdringt vluchtelingen. Sinds het begin van de coronapandemie hebben lidstaten van de Europese Unie (EU) ruim 40.000 vluchtelingen en migranten met illegale methodes teruggedrongen, blijkt uit onderzoek van opnieuw The Guardian. Bij deze ‘pushbacks’ zouden volgens de Britse krant 2.000 doden zijn gevallen. Van wegkijken naar wegduwen, stiekem en illegaal (ook vorig jaar al gedocumenteerd in The New York Times en in gelekte instructies aan de Europese grenswacht), zo ver is het gekomen met de mensenrechten in Europa.

Daad van stil protest en verzet

Als een stille daad van protest en verzet, maar ook als actieve herdenking en gezamenlijk gebed, worden jaarlijks rond Allerzielen op verschillende plaatsen in het land de tienduizenden vergeten migranten en vluchtelingen herdacht. Vaak stierven ze naamloos en in stilte  tijdens hun vlucht naar Europa, op zoek naar een veilige toekomst.

Kees Zevenbergen van Cordaid aan het woord, met de pauselijke nuntius Mgr Aldo Cavalli en Fr. Sjaak de Boer. © Mickael Franci/Cordaid

 

In Den Haag organiseert Cordaid sinds 2017 jaarlijks een herdenking op de hoek van de Hofvijver, samen met partners zoals Justice and Peace. de Haagse Gemeenschap van Kerken, STEK Den Haag en Unicef.

Bij de laatste herdenking pleitte Fr. Sjaak de Boer van de Engelstalige katholieke parochie Church of Our Saviour voor een monument voor de onbekende en omgekomen vluchteling, analoog aan het monument van de onbekende soldaat. Zo’n zichtbaar gedenkteken zou juist in Den Haag moeten komen, argumenteerde hij,  als de ‘internationale stad van vrede en recht’.

Monument ‘The Hollow Men’

Cordaid nam deze oproep ter harte en nodigde kunstenaars uit om met voorstellen te komen. Uit ruim twintig inzendingen is het ontwerp The Hollow Men van Linette Dijk gekozen. Zij maakte een combinatie van een bronzen beeld en een geroeste stalen plaat met daarin een uitsnede van de mensfiguur, die een in doeken gewikkeld kind bij zich draagt. Het kind stelt de toekomst voor. De mensfiguur draagt ook een rugzak, die het verleden symboliseert. Het kunstwerk is geïnspireerd door het gedicht The Hollow Men uit 1925 van de Engelse dichter T.S. Eliot (1888-1965). Linette Dijk heeft als hulpverlener met alleenstaande minderjarige asielzoekers gewerkt en voelt zich daarom sterk betrokken bij het onderwerp.

“De ‘hollow men’, de lege mensen – zijn dat degenen die verdwenen zijn, of degenen die dat hebben laten gebeuren?”
– Bob van Dillen

Het monument werd onthuld op zondag 25 april, op hetzelfde moment als de paus sprak op het Sint Pieterplein in Rome. Zijn ambassadeur, de pauselijke nuntius Mgr. Aldo Cavalli heeft het monument ingewijd. Het beeld heeft een mooie plaats gekregen in de kerktuin van de parochie Church of Our Saviour, een plaats om te herdenken, rouwen, maar ook een plaats voor hoop op verandering. De kerktuin staat midden tussen het nieuwe parlementsgebouw en het koningshuis in. De hoop is dat de mensen die langs deze weg reizen eraan herinnerd worden dat we nooit alleen mogen lopen – ongezien, en genegeerd.

Het monument is opgedragen aan allen die op hun vlucht naar Europa zijn omgekomen. © Mickael Franci/Cordaid

Een nieuw migratiebeleid is hard nodig

Een van de sprekers was Kees Zevenbergen, algemeen directeur van Cordaid. Hij refereerde aan de oproep van de paus om migranten en vluchtelingen te verwelkomen, beschermen, ondersteunen en helpen participeren en integreren. Het huidige Europese beleid van tegenhouden en terugsturen is precies het omgekeerde, en heeft zoveel onnodig leed veroorzaakt.

Vaak gaat het om vluchtelingen en migranten uit fragiele- en conflictlanden waar Cordaid meehelpt om urgente nood te lenigen en perspectief te bieden. De ‘hollow men’, de lege mensen – zijn dat degenen die verdwenen zijn, of degenen die dat hebben laten gebeuren?

“Na het overwinnen van de angst om een veilige bestemming te vinden, blijkt de nieuwe plek nog geen vanzelfsprekendheid te zijn. Een nieuwe klim moet nog beginnen.” – Altam

Hij riep de politiek, en vooral de politiek partijen die een nieuw kabinet gaan vormen, om nu eindelijk werk te maken van veilige en humane migratieregels. En om de broodnodige financiële middelen vrij te maken zodat ze in de landen van oorsprong echt het verschil te kunnen maken voor de mensen die al decennia perspectief op zorg, onderwijs, werk en inkomen missen.

Altam, een van de aanwezige vluchtelingen, sprak over de angst voor de gevaarlijke reis en voor wat er gaat gebeuren in een onbekend land. “Het is niet een eigen keuze om te vluchten, maar soms is er geen andere optie en moet je je vertrouwde omgeving, de mensen aan wie je gehecht bent, je eigen cultuur en geschiedenis, achterlaten. Na het overwinnen van de angst om een veilige bestemming te vinden, blijkt de nieuwe plek nog geen vanzelfsprekendheid te zijn. Een nieuwe klim moet nog beginnen. Dacht ik alles gehad te hebben, moesten we opnieuw geboren worden met een nieuwe taal en cultuur, in een land waar ik geen kennis van had. Op deze weg had ik zonder de genade van God niet kunnen slagen.”

Deze blog is geschreven door Bob van Dillen, migratie expert bij Cordaid.