Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Cordaid

Ook bij racisme en corona moet je naar religie kijken

Twee stormen razen op dit moment door de wereld: COVID-19 en racisme. Hoe verschillend ook, beide houden samenlevingen en overheden bezig. Beide leiden ook tot grote polarisatie. En bij beide blijft een belangrijke factor buiten beeld: religie. Toch is religie belangrijk voor de analyse van de problemen en voor het zoeken naar oplossingen.

Geloof bepaalt voor 85 % van de wereldbevolking in meer of mindere mate het denken, gedrag en de sociale verbanden. En dus ook de omgang met het coronavirus of racisme. Dat is een gegeven waar door de Nederlandse overheid nog steeds te makkelijk overheen gekeken wordt. In eigen land en in het buitenlandbeleid.

Religie: deel van het probleem en deel van de oplossing

In de coronacrisis is religie deel van het probleem en deel van de oplossing. Het is deel van het probleem als men uit religieuze overtuigingen en misplaatst geloofsvertrouwen doorgaat met bijeenkomsten die als superspread events blijken te werken. Want ook al is een lockdown een ernstige inbreuk op de grondwettelijke godsdienstvrijheid, het is ook een noodzakelijke ingreep. Maar religie is deel van de oplossing als het met grote veerkracht en creativiteit sociale verbanden in stand houdt en mensen inspireert in een tijd van social distancing, ja zelfs laat zien hoe je ook thuisblijvend een goed moslim of goed christen kunt zijn.

Door de tijd heen zijn slavernij en discriminatie religieus gelegitimeerd maar ook op religieuze gronden bestreden.

Dat vraagt van de overheid moedig en kritisch omgaan met religie. Niet krampachtig roepen dat we seculier zijn of dat de overheid zich niet met kerken mag bemoeien. Wel opkomen voor de gelijkwaardigheid van alle levensovertuigingen. Dat gaat namelijk wereldwijd vaak fout. En kritisch-constructief het gesprek aangaan, ook over theologische opvattingen als zou Corona een straf van God zijn of een manier om je geloof te tonen door toch naar de kerk te gaan.

Ook bij racisme is religie deel van het probleem of deel van de oplossing. Door de tijd heen zijn slavernij en discriminatie religieus gelegitimeerd maar ook op religieuze gronden bestreden. Soms trok men uit religieuze bronnen de conclusie dat alle mensen gelijkwaardig zijn, soms juist dat anderen minderwaardig zijn. Vaak vonden onderdrukte mensen in hun religie troost voor hun situatie en soms ook inspiratie om in verzet te komen.

De religieuze dimensie van mondiale vraagstukken

Ook hier zullen overheid en maatschappelijke organisaties constructief en kritisch in gesprek moeten durven gaan over  religieuze en levensbeschouwelijke opvattingen. Uitgangspunt daarbij is de menselijke waardigheid en menselijke gelijkwaardigheid. Maar vervolgens is er een serieus gesprek nodig over hoe men kijkt naar mensen met een andere religie, etnische achtergrond of seksualiteit.

Nederland heeft een lange traditie van omgaan met anders-zijn, met dialoog, met godsdienstvrijheid en met tolerantie. Zeker, ook met duistere bladzijden die we serieus moeten nemen. Nu is het de uitdaging om bij de grote maatschappelijke spanningen in binnen- en buitenland oog te hebben voor de factor religie. Opkomen voor de vrijheid van  religie en levensovertuiging moet hand in hand gaan met een kritische blik voor de schaduwkanten een constructieve samenwerking met religieuze organisaties. Zeker als het om landen als Nigeria, Irak en Indonesië gaat, is een blinde vlek voor de religieuze dimensie van mondiale vraagstukken niet handig.

Weggegooid geld?

Religie kan in de strijd tegen racisme en corona tegen je of voor je werken. Als je de juiste taal spreekt en duidelijk voor ogen hebt met wie je van doen hebt, is religie een krachtig wapen. Religieuze beelden en verhalen doen er toe, en diegenen die ze gebruiken, de religieuze leiders, misschien nog wel meer. Want wie durft de imam, de dominee, de priester, of de pandit tegen te spreken? Dan moet je van goede huize komen. Een mooie opdracht, ook voor minister Blok en zijn diplomaten. Want het ontwikkelen van religieuze sensitiviteit, het gebruiken van religieuze kennis en de samenwerking met religieuze leiders zijn hard nodig. Anders is het geld dat Nederlandse ambassades beschikbaar hebben voor de bestrijding van corona of racisme eigenlijk weggegooid geld.

 

Ruard Ganzevoort, decaan Faculteit Religie en Theologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam

Paul van den Berg, politiek adviseur Cordaid

Rick van der Woud, directeur Mensen met een Missie