Sla het menu over en ga direct naar de content van deze pagina. Sla het menu over en ga direct naar zoeken.
Cordaid EN
Traumaverwerking in Irak
Gezondheidszorg

Traumaverwerking in Irak

In 2014 vervolgde IS een compleet volk, de Jezidi’s. Nu pas, na de terreur, het vluchten en het overleven, komen slachtoffers toe aan de verwerking van hun trauma’s. Alleen zijn er in Irak amper psychiaters en therapeuten. Cordaid heeft de eerste – en enige – GGZ dienst geopend in Sinjar, de hoofdstad van de Jezidi’s.

Ineens, midden in een drukke hal, stort ze neer. Ze schokt, hapt naar lucht. Een hulpverlener snelt toe, veegt het zweet van haar voorhoofd, kalmeert haar. Een andere vrouw – zelf ook patiënt – houdt haar hoofd vast, spreekt haar zacht toe. “Ze herbeleeft de gruwel”, zegt een hulpverlener van de recent met Cordaid-steun geopende afdeling psychosociale en geestelijke gezondheidszorg in de stad Sinjar. “Dit gebeurt bijna dagelijks.”

Traumaverwerking in Irak
Patiënt en maatchappelijk werker verlenen eerste hulp aan een vrouw die een paniekaanval krijgt.

Ze wonen er, maar vraag niet hoe

‘Duivelsaanbidders’, zo noemden de jihadisten van IS de Jezidi’s. Om ze vervolgens te kidnappen, te verkrachten, te verjagen of te vermoorden. In augustus 2014 veroverde IS Sinjar, de kleine hoofdstad van deze oeroude geloofsgemeenschap. 15 maanden later kwam er een einde aan de horrorbezetting.

Anno 2019 zijn er 6000 mensen teruggekeerd naar het stadje, van de meer dan 80.000 die er woonden. Ze wonen er, maar vraag niet hoe.

In kapotte huizen, amper voorzieningen in de stad, in een streek die bezaaid is met massagraven. En in de bergachtige grensstreek met Syrië, iets verderop, zou IS zich nog steeds schuilhouden. Angst is hier nooit weggeweest. “Maar teruggaan is beter dan het eindeloze wachten in de hitte en de kou van een kamp”, zegt één van de terugkeerders.

Rampgebied

“De trauma’s komen nu pas naar boven bij de slachtoffers van IS. Na de crisis en het acute overleven”, zegt Hala Saba Jameel van het Cordaid-team in Irak. Hala leidt het gezondheidszorgprogramma van Cordaid in Irak. Ze reist met ons mee naar Sinjar. “Daarom wilden we nu psychosociale en psychiatrische hulp verlenen. Juist in dit rampgebied, waar gevluchte bewoners naar terugkeren.”

Traumaverwerking in Irak
Hala Saba Jameel coordineërt het hele gezondheidsprogramma van Cordaid in Irak.

 

Ga er maar aan staan, een kleine GGZ afdeling opzetten in ex-IS gebied. In de hele streek van Sinjar tot Mosul – het zwaar gebombardeerde hart van het inmiddels ineengestorte Kalifaat – is niet meer dan een handvol psychiaters te vinden. Ze komen handen tekort en zijn zwaar onderbetaald. Geschoolde therapeuten? Vind je niet.

Bovendien staat het gebied nog steeds onder hoogspanning. Om de kilometer heb je hier gewapende controleposten. Het barst er van de rivaliserende milities. Bij elk transport, of het nou gaat om medicijnen, mensen of medisch materiaal, moet je maar hopen dat je door mag rijden. En later weer terug kunt.

 

“Iedereen in Sinjar is een overlevende. Iedereen heeft een opeenstapeling van trauma’s te verwerken.”

 

Roeien met de riemen die je hebt

Maar het is gelukt. “We roeien met de riemen die we hebben”, zegt Hala. “Cordaid heeft maatschappelijk werkers opgeleid in Erbil, onze thuisbasis in de veilige Koerdische Regio van Irak. We verstrekken psychiatrische medicijnen. Onze mobiele teams in Sinjar gaan van deur tot deur, doen de eerste gesprekken en kijken waar steun bij traumaverwerking het grootst is. In het ziekenhuis, op de eerste verdieping, kunnen patiënten terecht voor groepssessies met andere overlevenden. En alles wat we hier doen, is gratis voor de patiënten. De meesten hebben immers hun baan verloren. Ze wonen in huizen die vaak of onaf zijn of nog steeds deels verwoest, jaren na de oorlog. Niets hebben ze.”

Vluchten, met een verlamde tienerdochter op je rug

Cordaid slaagt er ook in om een psychiater te halen naar Sinjar. Dr Muhazim Muhammad uit Mosul behandelt de patiënten die er het ergste aan toe zijn. Tijdens zijn wekelijkse spreekuren zit de hal vol wachtende patiënten. “Niet zo gek als je weet dat dit het enige ziekenhuis is met een afdeling voor geestelijke gezondheidszorg, in heel Sinjar en ver daarbuiten”, aldus Hala.

Traumaverwerking in Irak
Baran Omar.

 

Eén van die patiënten is Baran Omar. Net als zovelen vluchtte zij met haar gezin te voet de bergen in, toen de gewapende jihadisten Sinjar naderden. “Maar ik raakte achterop, omdat ik mijn verlamde tienerdochter moest dragen. Alleen ik kon voor haar zorgen. Dat doe ik al sinds haar geboorte. Ze kan niet goed praten en eet alleen het vloeibare voedsel dat ik klaarmaak. We konden niet meer. Ik heb mijn man gezegd dat hij verder moest, met de andere kinderen. Mijn dochter en ik verstopten ons onder een oude tractor.”

Gek van angst

Tevergeefs. IS maakt jacht op iedereen. Ze vinden Baran en haar dochter. Er volgen verschrikkelijke weken. “Voordat ze ons opsloten met andere vrouwen en kinderen schoten ze 8 mannen neer, voor onze ogen. De eerste dagen sloegen ze ons vaak, ook met een zweep. Gewapende mannen pikten er soms vrouwen uit die ze dan verkrachtten. Omdat ik zo tekeer ging en smeekte om mijn dochter niet alleen te moeten laten, lieten ze me met rust.”

 

“Ik was een soort dier geworden. Ik herinner me dat ik bladeren at.”

 

Tot de dag dat mannen van IS geen geduld meer hebben en zeggen dat ze haar die avond zullen verkrachten. Baran is gek van angst. “Ik kon niet meer denken. Ik ben die avond weggerend, de bergen in. Alleen. Vluchten met mijn verlamde dochter was onmogelijk. Onderweg zag ik dode lichamen. Ik voelde niets, maar rende en rende, de hele nacht door. Een soort dier was ik geworden. Om de honger te stillen at ik bladeren.”

Pillen helpen om door te gaan met leven

Baran overleeft het. Ze vindt zelfs haar man en de andere kinderen. Er gaat, vijf jaar later, nog steeds geen dag voorbij dat ze niet denkt aan de dochter die ze achterliet. Nooit meer heeft ze iets van haar gehoord. Ze heeft een brief van de Iraakse overheid, die zegt dat ze moet aannemen dat haar dochter is omgekomen. “De pillen en de steun die ik hier krijg in het ziekenhuis, helpen mij om door te gaan met leven”, zegt ze.

Traumaverwerking in Irak
Ziekenhuis in Sinjar. Moeder en kind bij psychiater Muhazim Muhammad. Links zit de maatschappelijk werker van Cordaid.

 

Baran’s verhaal is amper te bevatten. Nog onbevattelijker is het dat niet alleen Baran, maar iedereen hier een last draagt die gewoon te groot is voor mensenschouders. “Iedereen in Sinjar is een overlevende”, zegt psychiater Muhammed. “Iedereen heeft een opeenstapeling van trauma’s te verwerken. Mensen zijn zelf gekidnapt en verkracht, of hebben iemand in de familie die het is overkomen. Ze zijn gevlucht, ontheemd, hebben hun huis verloren, iemand verloren… Ik ben 52 jaar en heb in Irak een paar oorlogen meegemaakt. Maar trauma op deze schaal, hier in Sinjar, dat heb ik nog nooit gezien.”

Terug naar Sinjar, een spookstad in puin

Wie ook met ons mee wilde reizen naar Sinjar is Sonita Khalil. Cordaid’s psychosociale hulpverlening in Irak begon eigenlijk met haar. Dat was in Seje, een christelijk dorp in Iraaks Koerdistan dat in 2014 duizenden gevluchte Jezidi’s uit Sinjar opving.

Cordaid opende er een centrum voor basisgezondheidszorg, compleet met verplegers, dokter, apotheek en medicijnen. Patiënten zijn zowel ontheemde Jezidi’s als christelijke dorpelingen. Hier ging Sonita een jaar geleden aan de slag als maatschappelijk werker voor gevluchte Jezidi meisjes en vrouwen. Sonita, zelf Jezidi, weet als geen ander wat de overlevenden van IS hebben meegemaakt.

 

“Als ik hun pijn kan verlichten, dan betekent dat alles voor me.”

 

Als we het oude deel van Sinjar binnenrijden – een spookstad in puin – is de spanning op Sonita’s gezicht te lezen. Het is de eerste keer dat ze terugkeert, sinds de inval van IS in 2014. “Ik studeerde buiten de stad toen de gruwel begon. Ik hoorde dat IS de stad had aangevallen. Dat ze meisjes verkrachten en mannen vermoorden. Ik was zo bang voor mijn familie. Ik kon niet naar ze toe.”

Traumaverwerking in Irak
Sonita, voor het eerst weer in Sinjar.

 

Gelukkig overleeft Sonita’s familie de IS terreur. Maar niemand, ook Sonita niet, komt ongeschonden uit de waanzin van die paar jaar en de destructie van oorlog.

‘We zijn als zusjes’

“Waarom doen mensen dit?”, fluistert Sonita als we langzaam door de totaal verlaten straten rijden. Op sommige stukken muur – naast het oude ziekenhuis dat IS als ‘verkrachtingscentrum’ gebruikte – staan nog jihadistische leuzen.  “Ik denk niet dat ik hier ooit nog zal kunnen leven.”

Later, als we haar meer vragen over haar werk, licht toch weer het vlammetje op in haar ogen. “Ik weet wat Jezidi vrouwen en meisjes hebben doorgemaakt. Als ik hun pijn kan verlichten en kan zorgen dat ze durven op te komen voor zichzelf, dan betekent dat alles voor me. We zijn als zusjes, als familie.”

Kijk hier naar het verhaal van Sonita (Engels):

© alle foto’s: Cordaid / Mickael Franci


Help mee aan traumaverwerking en gezondheidszorg in Irak

Doneer nu

Meer projecten

Gezondheidszorg Congo
Gezondheidszorg DR Congo

Betere gezondheidszorg in Congo

Door tientallen jaren burgeroorlog zijn klinieken in Congo vaak niet in staat om voldoende en goede zorg te bieden. Sinds 2006 ondersteunt Cordaid klinieken in de provincie Zuid-Kivu om de kwaliteit van de gezondheidszorg te…

Armoede in Ethiopië
Gezondheidszorg Ethiopië

Bevlogen strijd tegen armoede in Ethiopië

In het midden van Ethiopië, in de stad Yirgalem, zet een groep jonge Ethiopiërs zich met ziel en zaligheid in voor de gemeenschap, om zo mee te helpen de armoede in Ethiopië te bestrijden.…

Betere zorg voor moeder en kind
Gezondheidszorg Ethiopië

Betere zorg voor moeder en kind

In Ethiopië ondersteunt Cordaid klinieken en ziekenhuizen door middel van een unieke financieringsmethode. Via Performance-Based Financing (PBF) krijgen medische instellingen pas uitbetaald als ze bepaalde resultaten behalen, zoals meer zwangerschapscontroles en veilige bevallingen.…

Alle projecten